Tutumlar ve Sosyal Etki

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu bölümde bireyin başkalarına ve olgulara karşı nasıl tutumlar geliştirdiğini, sosyal ortamın davranışımızı nasıl etkilediğini ve grupta nasıl davrandığımızı öğreneceksin. Sosyal etkiyi günlük yaşamın somut örnekleriyle açıklamayı hedefliyoruz.

Ön bilgi

Tutum bir olguya yönelik değerlendirme, sosyal etki ise başkalarının davranışımıza yaptığı tesirdir. Konuyu anlamak için birkaç temel terimi belirtelim:

• Uyum: kendi davranışını grup beklentisine yaklaştırmaktır.
• İtaat: bir yetki ya da kural gereği istenen davranışı sergilemektir.
• Uyma: bir ricaya gönüllü olarak evet verdiğinde oluşan tesir.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Tutum bir nesneye yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilim bütünüdür; bir şey hakkında ne düşündüğümüz, onu nasıl hissettiğimiz ve ona nasıl yaklaştığımızı kapsar. Tutumlar aile, arkadaşlar ve kültür gibi kaynaklardan öğrenme ve doğrudan deneyimle şekillenir. Sosyal etki ise başkalarının varlığı ya da beklentilerinin davranışımızı değiştirmesidir. Uyum grubun çoğunluğuna benzeyen eğilimdir, itaat yetki ya da kural karşısında istenen davranıştır, uyma ise bir ricaya gönüllü evet vermektir. Karşı tarafın görüşünü değişirmeye yönelik ikna merkezi olarak bilgi ve mantığa dayanabilir ya da çevresel olarak güvenilirlik ve duygusal ipuçlarına dayanabilir. Stereotip bir gruba ilişkin genelleştirilmiş inanç, önyargı ise gruba karşı olumsuz tutumdur.

Basit örnek

Arkadaş grubunun tamamı bir filmi beğenirken sen farklı düşünüyorsun ama dışa vurmayıp gruba katılabilirsin. Bu durum gruba uyum örneğidir; kişi kendi görüşünü korumak yerine çoğunluğa uymayı seçer.

Adım adım çözüm

Bir sosyal etki durumunu açıklarken şu sırayı izle: önce davranışı ve sosyal ortamı belirt, ardından etkinin uyum mu itaat mi uyma mı olduğuna karar ver, sonra etkiyi yaratan baskı ya da iknayı tanımla, en sonunda durumun sonucunu yorumla.

İleri örnek

Bir reklamda güvendiğimiz bir uzman bir ürünü açıklıyorsa bu, güvenilirlik üzerinden iknadır ve genellikle bilgiye dayalı yoldan çok çevresel ipuçlarına dayanır. Ürüne ilişkin somut veriler sunuluyorsa merkezi ikna söz konusudur; hangi yolun etkin olacağı duruma ve kişiye göre değişir.