Konu Anlatımı
Tesisat Projesinde Yönetim Kavramı
Tesisat işi; keşif, proje, metraj, malzeme temini, montaj, test, devreye alma ve bakım gibi birbirine bağlı faaliyetlerden oluşur. Bu faaliyetlerden birinin gecikmesi montaj ekibinin boş kalmasına ve doğrudan maliyet doğurmasına yol açar. Proje yönetimi, işin kapsamını, süresini, maliyetini ve kalitesini bir arada kontrol altında tutma çalışmasıdır. Tesisat teknisyeni, yalnız montaj yapan değil planı okuyan ve sapmaları raporlayan kişidir.
Kapsam, Süre, Maliyet ve Kalite
Projenin dört kısıtı birbirine bağlıdır ve birinde yapılan değişiklik diğerlerinde karşılık bulur. Süre kısıtı uzadığında aynı işi yaptırmak için ekip ve ekipman maliyeti artar. Kalite kısıtı gevşetilirse sızdırmazlık testinde ve kabul aşamasında sorun çıkar. Karar verilirken kısıtlardan birinin diğerlerine etkisi hesaba katılır. Örneğin süreyi iki hafta kısaltmak için fazladan ekip çalıştırmak, maliyet kısıtını yerine getiremez.
| Kısıt | Tesisatta tipik göstergesi |
|---|
| Süre | Montaj başlangıç ve bitiş tarihi, teslim tarihi |
| Maliyet | İş yükü, malzeme ve ekipman harcaması |
| Kalite | Basınç testi, sızdırmazlık testi kayıtları |
| Kapsam | Metraj listesi ve varsayılanlar |
İş Kırılım Ağacı ve İş Paketi
İş kırılım ağacı proje işini anlaşılır iş paketlerine böler. Tesisatta bir iş paketi; kanal döşeme, sıhhi tesisat montajı, kalorifer tesisatı, elektrik hattı çekimi gibi ölçülebilir bölümler olabilir. Her iş paketi için süre, maliyet, sorumlu kişi ve başlangıç-bitiş tarihleri tanımlanır. Paketler arasındaki bağımlılık yazılır; biri bitmeden diğeri başlayamaz.
- İş paketi küçük ve ölçülebilir olmalıdır.
- Her paketin tek bir sorumlusu vardır, bu kişi ilerlemeyi raporlar.
- Paketler arası bağımlılık ok veya öncelik ilişkisiyle gösterilir.
Kritik Yol ve Gantt Şeması
Kritik yol, projenin toplam süresini belirleyen ve üzerinde gecikme olursa bitiş tarihini ötenleyen en uzun iş paketleri zinciridir. Gantt şemasında çubukların uzunluğu süreyi, çubukların birbirine bağlanma biçimi ise bağımlılığı gösterir. Kritik yol üzerindeki pakette toplam süre payı yoktur; bu pakete ekip ve ekipman kaynakları öncelikle ayrılır. Yapım sürecinin kendisi ayrıca kurallara tabidir, kalan süre hesabı bu ayrımı gözden geçirir.
İlerleme Takibi ve Hız Düzeltmesi
Planlanan ilerleme ile gerçekleşen ilerleme karşılaştırılarak hız düzeltmesi hesaplanır. Değer 1 ise plan yolundadır, altındaysa proje geri düşer, üstündeyse proje öne geçer. Hız düzeltmesi tek başına yeterli değildir; sapmanın nedeni (malzeme gecikmesi, işçi yetersizliği, hava koşulları) yazıya geçirilerek önlem alınır. Toplam 10 haftalık bir işte dördüncü hafta yüzde 30 tamamlanmışsa hız düzeltmesi 0,75 olur ve kalan planlı süre bu oranla bölünerek uzatılır.
Raporlama ve Kalite Noktaları
Proje raporunda; tamamlanan iş yüzdesi, harcanan bütçe, bekleyen malzeme, açık risk ve önümüzdeki dönem hedefi yer alır. Kalite kontrol noktaları; boru test basıncı, sızdırmazlık testi, izolasyon ölçümü ve devreye alma ölçümleri gibi ölçülebilir olaylara bağlanır. Her noktada ölçüm sonucu, ölçümü kimin yaptığı ve tarihi kayda geçirilir. Projenin kapanışında gerçekleşen süre, maliyet ve sapmalar yazılı raporlanır.
Ne Öğreneceğiz
Tesisat işlerinde kapsam, süre, maliyet ve kaliteyi birlikte yöneterek işin zamanında ve bütçesinde tamamlanmasını sağlayan proje yönetimi yöntemlerini ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:
- Proje yönetiminin dört temel kısıtını ve proje döngüsünü açıklar.
- İş kırılım ağacını tesisat işine göre oluşturur ve iş paketlerini tanımlar.
- Kritik yolu okuyup gecikmenin proje bitişine etkisini hesaplar.
- Planlanan ve gerçekleşen ilerlemeyi karşılaştırarak hız düzeltmesi yapar.
- Proje ilerleme raporunu ve kalite kontrol noktalarını planlar.
Ön Bilgi
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
- Proje planı, hangi işin nerede ve ne zaman yapılacağını gösteren yazılı belgedir.
- Kritik yol üzerindeki iş paketine ek kaynak öncelikle ayrılır.
- Plan sapması yazıya geçirilmeden önlem alınamaz ve sorumluluk dağıtılamaz.
- Her iş paketinin tek bir sorumlusu olur ve bu kişi ilerlemeyi haftalık raporlar.
- Riskler proje başında tanımlanır, gerçekleşme olasılığı ve etkiye göre sıralanır.
- Değişiklikler yazılı istenmeden uygulamaya geçirilmez.
Basit Örnek ve Günlük Yaşam
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Montaj işinin toplam iş yükü 2640 adam-saattir. Planlanan verim yüzde 88 ise bu işi bitirmek için kaç adam-saat gerekir?
- Verim oranı yüzde 88 olduğundan bölme işlemi uygulanır.
- 2640 sayısı 0,88 değerine bölünür.
- Bulunan değer planlanan adam-saat olarak yazılır.
Sonuç/cevap: 2640 / 0,88 bölmesi sonucu = 3000 adam-saat gerekir.
İleri Örnek
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Aylık 1280 adam-saatlik bakım yükü 3 kişiyle karşılanmaktadır. Kişi başı aylık 160 saat üzerinden çalışılırsa kaç kişi daha gerekir?
- Mevcut kapasite kişi sayısı ile kişi başı saatin çarpımından bulunur.
- Yük ile mevcut kapasite arasındaki fark hesaplanır.
- Bulunan fark kişi başı saate bölünür.
Sonuç/cevap: 3 x 160 = 480 kapasite; 1280 - 480 = 800 saat kalan; 800 / 160 sonucu = 5 kişi.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Verimli Adam-saat Hesabı konusunun adımları:
- Verim oranı yüzde 88 olduğundan bölme işlemi uygulanır.
- 2640 sayısı 0,88 değerine bölünür.
- Bulunan değer planlanan adam-saat olarak yazılır.
Karşılaştırma Tablosu
| Kavram | Açıklama |
|---|
| Proje planı, hangi işin nerede ve ne zam | Proje planı, hangi işin nerede ve ne zaman yapılacağını gösteren yazılı belgedir. |
| Kritik yol üzerindeki iş paketine ek kay | Kritik yol üzerindeki iş paketine ek kaynak öncelikle ayrılır. |
| Plan sapması yazıya geçirilmeden önlem a | Plan sapması yazıya geçirilmeden önlem alınamaz ve sorumluluk dağıtılamaz. |
| Her iş paketinin tek bir sorumlusu olur | Her iş paketinin tek bir sorumlusu olur ve bu kişi ilerlemeyi haftalık raporlar. |
| Riskler proje başında tanımlanır, gerçek | Riskler proje başında tanımlanır, gerçekleşme olasılığı ve etkiye göre sıralanır. |
| Değişiklikler yazılı istenmeden uygulama | Değişiklikler yazılı istenmeden uygulamaya geçirilmez. |
Sık Yapılan Hatalar
Verimi ihmal etmek: Adam-saat hesabında verim oranını kullanmadan iş yükünü aynen adam-saat saymak, ekibin gerçekte ihtiyaç duyduğu süreyi olduğundan kısa gösterir.
Verimi çarpmak: Yüzde 85 verimle iş yükünü 0,85 ile çarpmak hatalıdır; verim bölme yönünde kullanılır, sonuç küçülür.
Hız düzeltmesini yanlış tabana uygulamak: Kalan süre hesabında geçen süre yerine kalan planlı süre kullanılmalıdır.
Kritik yolu en uzun tek paket sanmak: Kritik yol, birbirine bağlı paketlerin oluşturduğu en uzun toplam süreli zincirdir; tek bir paketin uzunluğu yeterli değildir.
Değişikliği sözlü almak: Kapsam değişikliği yazılı istenmezse sonradan süre ve maliyet sorumluluğu tartışması doğar.
Özet
Proje yönetiminde kapsam, süre, maliyet ve kalite birlikte izlenir. Verim yüzde 88 iken 2640 adam-saatlik iş yükü 2640 / 0,88 bölmesiyle 3000 adam-saat gerekir. Hız düzeltmesi gerçekleşen ilerlemenin planlanan ilerlemeye bölümüdür; yüzde 37,5 / yüzde 50 bölmesi sonucu = 0,75 çıkar ve kalan altı haftalık iş 6 / 0,75 bölmesiyle 8 haftada tamamlanır. Yirmi dört haftalık montajın yüzde 15 gecikmesi, 24 x 0,15 çarpımı sonucu = 3,6 haftalık ötelemeye yol açar. Kritik yol, proje süresini belirleyen paket zinciridir ve kaynaklar önce oraya ayrılır.
Kendini Dene
Soru: Yirmi haftalık süresi planlanmış, iş yükü 2120 adam-saat olan bir kanal montajı için proje planını yazınız: iş yükünün verim oranına göre hesaplanmasını, iş paketlerine bölünmesini, kritik yolun belirlenmesini, haftalık ilerleme takibinin nasıl yapılacağını ve gecikmede alınacak önlemleri sırayla açıklayınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İş yükünün verim yüzde 88 ile bölünerek gerekli adam-saat olarak hesaplanması (4 puan); kanal döşeme, destek montajı ve izolasyon gibi iş paketlerine ayrılması (4 puan); paketler arası bağımlılık ve toplam süreyi belirleyen kritik yolun gösterilmesi (4 puan); haftalık planlanan ve gerçekleşen ilerleme karşılaştırmasıyla hız düzeltmesinin hesaplanması (4 puan); hız düzeltmesi birden küçükse kritik yola kaynak kaydırma ve teslim tarihinin yazılı bildirilmesi (4 puan).
