12. SınıfTesisat Teknolojisi ve İklimlendirme
Mesleki Etik ve İş Ahlakı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Mesleki etik kavramını açıklar, mesleki değer ve ilkeleri tanımlar.
- Teknik etik kurallarını ve iş etiği ile kişisel etik arasındaki farkı karşılaştırır.
- Dürüstlük, doğruluk, gizlilik ve mesleki yetkinlik konusundaki yükümlülükleri uygular.
- Çıkar çatışması, rekabet ve meslektaş ilişkilerinde etik davranışı belirler.
- Hatalı iş yapma ve etik ihlalde bildirme yükümlülüğünü uygular.
- Etik eğitimi, etik kurul ve bireysel etik değerlendirmesi kavramlarını açıklar.
Önemli noktalar
- Etik ile ahlak farkı: Ahlak iyi niyetin davranışa yansımasıdır; etik ise mesleğin yazılı ve ölçülebilir kurallarıdır. İyi niyet, kötü sonucu her zaman meşru kılmaz.
- İş etiği ile kişisel etik: Kişisel etik bireyin vicdanına, iş etiği kurum ve meslek kurallarına dayanır. Çeliştiklerinde iş etiği belirleyicidir, çelişki amire bildirilir.
- Doğruluk zorunluluğu: Keşif, ölçüm ve rapor sonuçları abartılamaz, eksik yazılamaz; olmayan kusur uydurulamaz ve var olan kusur gizlenemez.
- Ehliyet meselesi: Sertifika sahibi olmak, her işi yapabileceği anlamına gelmez. Branş dışı ve tehlikeli işler kapsam dışıdır.
- Gizlilik sınırı: Müşteri bilgisi yalnız işin gerektirdiği amaçla paylaşılabilir; kişisel veri üçüncü kişiye aktarılamaz.
- Çıkar çatışması: Kendi çıkarı ile müşteri çıkarı çatıştığında müşterinin yararı gözetilir; ikisinin birlikte korunamadığı durumda çekilme hakkı vardır.
- Güvenlik her şeyin üstündedir: Can güvenliğini tehlikeye atan hiçbir iş kazancı gerekçe oluşturmaz; güvenlik ekipmanı harcamı kısıt gerekçesi sayılamaz.
- Hata bildirimi: Hatayı saklamak kötüye kullanmadır. Risk oluşturuyorsa usta ve ilgili çevre gecikmeden bilgilendirilir.
- Yaptırım ilkeleri: İnceleme tarafsız, gizli ve adil olmalı; savunma hakkı tanınmalı, yaptırım aşamalı ve gerekçeli uygulanmalıdır.
- Etik eğitiminin amacı: Eğitim cezalandırmak için değil, kişinin karar vermeden önce doğru soruları sormasını sağlamak için vardır.
Formüller ve kurallar
- Fiyat artış oranı: Yeni Fiyat = Eski Fiyat x (1 + Artış Oranı / 100)
- Malzeme israf oranı: İsraf Oranı (%) = (Sipariş Miktarı - Kullanılan Miktar) / Sipariş Miktarı x 100
- İş tamamlama oranı: Tamamlanma Oranı (%) = Tamamlanan İş Sayısı / Toplam İş Sayısı x 100
- Zamaninde teslim oranı: Zamaninde Oranı (%) = Zamaninde Teslim Edilen İş / Toplam Teslim Edilen İş x 100
- Müşteri memnuniyet puanı: Ortalama Puan = Toplam Puan / Değerlendiren Müşteri Sayısı
- Bireysel etik tutarlılık puanı: Etik Tutarlılık Puanı = (D + G + C + Y) / 4
- Tamir maliyet oranı: Tamir Maliyet Oranı (%) = Tamir Tutarı / Yeni Fiyat x 100
- Vardiya verim oranı: Verim (%) = Gerçekleşen İş Miktarı / Planlanan İş Miktarı x 100
Sık yapılan hatalar
- Etik ile ahlakı aynı saymak: Etik mesleğin yazılı kuralları, ahlak ise iyi niyetin davranışa yansımasıdır. İkisi örtüşse de etik ölçülebilir ve yaptırım doğurabilir.
- Ehliyeti yeterli saymak: Belge sahibi olmak, her branşta ve her tehlikeli işte çalışmaya yeterli değildir. Yetkinlik bilgi, deneyim ve güncel mevzuat bilgisiyle birlikte değerlendirilir.
- Gizliliği yüzünden tehlikeyi saklamak: Gizlilik, kimsenin canının riske atılmasına izin verme gerekçesi oluşturmaz. Risk varsa gerekli minimum bilgi paylaşımı zorunludur.
- Hatayı saklayıp sessizce geçiştirmek: Hatayı fark ettiği hâlde usta veya sorumluya bildirmemek, etik ihlal kadar ciddi bir hatadır; kötüye kullanma ve uyarmama sorumluluğunu doğurur.
- Çıkar çatışmasını saklamak: Tedarikçiyle ilişkiyi veya alınan ilave bedeli gizlemek etik olsa da sorun yoktur sanılır; çıkarın açıklanması zorunludur.
- Raporu abartılı doldurmak: Ölçüm sonucunu, kullanılan malzeme miktarını veya kusur kapsamını olduğundan farklı yazmak doğruluk ilkesini zedeler ve sonradan ortaya çıktığında güveni yok eder.
- Yaptırımı ceza olarak görmek: Yaptırımın amacı düzeltmedir. İncelemede savunma hakkı, gizlilik ve adil muamele gözetilmeden karar verilmesi başka bir ihlaldir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Her işe başlamadan önce şu dört soruyu sorun: Kim zarar görebilir? Kim bilgilendirilmeli? Neyi yazmalıyım? Neyi yapmamalıyım?
- Ölçüm, keşif ve rapor kayıtlarını iş anında yazın; hafızaya güvenmeyin, çünkü sonradan kanıt değeri düşer.
- Müşteriye yazılı olarak verilen her bilgi, sonradan karşılaştırılabilir biçimde olsun; söz ile yazı çelişmesin.
- Çıkar çatışması yaşadığınızı fark ederken karar vermeden önce durun; çekilme hakkınızı gerekçesiyle birlikte kullanın.
- Meslektaşınızın işini beğenmediyseniz yalnız işiyle ilgili teknik gerekçeyi paylaşın; kişiliğe yönelik yorum yapmayın.
- Güvenlik ekipmanı ve koruyucu önlem maliyetini kazanç kaleminden ayrı düşünün; bu kalemdeki tasarruf etik değildir.
- Etik kurula başvurmayı bir şikâyet olarak değil, doğru kararı bulmak için bir araç olarak görün.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.