Teknik Eğitim ve Usta Yetiştirme — Çalışma Sayfası

Bu konuda öğrenecekleriniz

• İş başı (kurum içi) eğitimin kavramını, amacını ve okulda yürütülen mesleki eğitimden farkını açıklayabilir
• Görev analizi yöntemini kullanarak eğitim ihtiyaç analizi yapabilir ve analiz sonucunu yazılı hâle getirebilir
• Amaç, içerik, süre, yöntem ve kriter bileşenlerinden oluşan bir kurum içi eğitim planı hazırlayabilir
• Anlatım, gösterim, uygulama, çalıştırma ve staj yöntemlerini doğru sıraya koyarak uygulayabilir
• Yetkinlik kademelerini ve yetkinlik matrisini okuyup bir çalışanın hangi kademede görevlendirileceğini belirleyebilir
• Ağırlıklı ortalama notu hesaplayabilir, geçme notuna göre durumu yorumlayabilir ve tekrar sınavını planlayabilir
• Eğitim kayıt defteri ve sertifika gibi belgeleri doğru düzenleyip eğitimin denetime hazır hâle getirebilir

Önemli noktalar

• İş başı eğitimi kurum içinde ve gerçek üretim ortamında yürütülür; okuldaki mesleki eğitimin yerine geçmez, onu tamamlar.
• Görev analizi, eğitim ihtiyaç analizinin temel aracıdır; analiz yapılmadan hazırlanan eğitim planı yanlış konulara yönelir.
• Eğitim planının beş bileşeni amaç, içerik, süre, yöntem ve kriterdir; kriter olmadan değerlendirme yapılamaz.
• Öğretim yöntemlerinde doğru sıra anlatım, gösterim, uygulama ve çalıştırma şeklindedir; çalıştırma en sona bırakılır.
• Yetkinlik kademesi ve matrisi, görevlendirme ile kariyer planlamasını ölçülebilir ölçütlere dayandırır.
• Usta-çırak ilişkisi uzun vadeli ve mesleki kimlik kazanımı odaklıdır; mentorluk ise kısa süreli ve konuya özgüdür.
• Değerlendirmede yazılı, sözlü, gözlemlenen uygulama ve çalıştırma yöntemleri birlikte kullanılmalıdır.
• Ağırlıklı ortalama, geçme notu ve tekrar sınavı birlikte değerlendirme sistemini oluşturur; eğitim kayıt defteri ise bu sistemin temel belgesidir.

Formüller ve kurallar

• Toplam eğitim süresi (saat) = Haftada yapılan oturum sayısı x Oturum süresi (saat) x Eğitim yapılan hafta sayısı
• Program süresi (hafta) = Toplam oturum sayısı / Haftada yapılan oturum sayısı
• Ağırlıklı ortalama not = (1. yazılı puanı x yazılı ağırlığı) + (sözlü puanı x sözlü ağırlığı) + (uygulama puanı x uygulama ağırlığı) + (gözlem puanı x gözlem ağırlığı)
• Geçme notu farkı = Geçme notu - Alınan not (sonuç negatifse çalışan tekrar sınavına alınır)
• Not defterine yazılacak puan = (1. sınav notu + 2. sınav notu) / 2
• Yetkinlik puan ortalaması = Alınan puanların toplamı / Değerlendirilen yetkinlik alanı sayısı
• Eğitim fayda oranı = Ölçülen kazanım (örneğin azalan hatalı işlem sayısı) / (Eğitim için ayrılan süre)

Sık yapılan hatalar

• Görev analizini atlamak: Eğitim ihtiyaç analizini yalnızca çalışanların kendisine sorarak yapmak, işin gerçek adımlarını gözden kaçırır ve eğitim yanlış konulara yönelir. Doğrusu, iş adımlarının yazılı olarak tanımlandığı görev analizini temel almaktır.
• Ölçülemez kriter yazmak: Çırak işi doğru yaptı biçimindeki ifadeler değerlendirilemez ve sonradan anlaşmazlık yaratır. Kriterin, çırak neyi hangi koşulda yapabilir hâle geldiğini sayısal veya gözlenebilir biçimde tanımlaması gerekir.
• Yalnızca anlatımla yetinmek: Sözlü anlatımı tek başına yeterli saymak, çırağın hiç uygulama yapmadan yetkin görünmesine yol açar. Bilgi; gösterim, uygulama ve çalıştırma basamaklarıyla birlikte planlanmalıdır.
• Ağırlıklı ortalamayı basit ortalamaya saymak: Her bileşeni eşit ağırlıkla birleştirmek, uygulama puanının gerçek önemini gizler. Uygulama ağırlığı yüksekken sonuç, uygulama puanına yaklaşacak biçimde hesaplanmalıdır.
• Tekrar sınavı kayıt dışı bırakmak: Geçme notu alınamayan çalışan için ek sınav yapılmaması, eğitimin tamamlanmadığı anlamına gelir. Tekrar sınavının planlanması ve not defterine farkın işlenmesi zorunludur.
• Eğitim kayıt defterini eğitim bitince doldurmak: Kayıtların toplu biçimde ve geç tarihlerde yazılması, eğitimin gerçekleştiğini kanıtlamaz. Her eğitim faaliyeti, gerçekleştiği gün konu, süre, eğitmen ve katılımcı bilgisiyle birlikte işlenmelidir.
• Hata karşısında geçiştirmek: Arızanın kök nedeni araştırılmadan yalnızca parça değiştirilmesi, aynı arızanın kısa sürede yeniden yaşanmasına yol açar. Hata kaydı, kök neden analizi, düzeltici faaliyet ve yeniden ölçüm birlikte yürütülmelidir.
• Usta-çırak ilişkisini tek taraflı kurmak: Yalnızca ustanın öğretmesi beklenirken çırağın soru sorduğunda kınanması, soru kültürünü ve hataların erken tespitini ortadan kaldırır. Karşılıklı davranış kuralları ilişki planında yazılı olarak belirtilmelidir.

Hızlı tekrar ipuçları

• Eğitim planını yazmadan önce her zaman görev analizi tablosunu açın; içerik listesi doğrudan bu tablodan çıkar.
• Kriter cümlelerini her zaman çırağın yapacağı eylem cümlesi biçiminde yazın; geçmiş zaman yerine şimdiki zaman kullanın.
• Gözlem puanlarını aynı gün yazın; ertelenen değerlendirmeler sonradan gerçekçilikten uzaklaşır.
• İlk haftadaki hız kaybını öğrenme maliyeti olarak açıklayın; çalışanlar bu durumu normal karşıladığında motivasyon korunur.
• Her ay kayıt defterini kapatıp eksik satırları sorun; boş kalan satır, hiç kayıt tutmamaktan daha tehlikelidir.
• Ağırlıklı ortalama hesabını kâğıt üzerinde puan puan göstererek yapın; ağırlıkların toplamının yüzde yüz olduğunu mutlaka doğrulayın.
• Usta yetiştirme programına en az bir uygulama gözlemi koyun; yalnızca sözlü sınavla usta yetkinliğini kanıtlamak eksik kalır.
• Bireysel gelişim planını dönem sonunda gözden geçirin; hedefi tutturulamayan maddeyi bir sonraki dönem planına taşıyın.

Kendini dene

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.

Konu anlatımına dön · Hesap aç, ilerlemen kaydedilsin