Konu Anlatımı
Proje Keşfi ve Metraj
Proje keşfi
, çizim üzerinde anlaşılmayan her ölçünün yerinde tespit edilip sayısallaştırılması işidir. Tesisatçı; kazan dairesini, kolon yerlerini, ana güzergâhları ve ölçülemeyen noktaları sahada görür, ölçüm sonuçlarını metraj tablosuna geçirir.Keşifte Toplanan Bilgiler
- Kazan dairesi ve kolonların yerleri ile zemin ve tavan koterinin belirlenmesi.
- Su, pis su, doğalgaz ve ısıtma hatlarının geçeceği güzergâhın ölçülmesi.
- Mevcut tesisat izlerinin, kırık duvar yüzeylerinin ve eski baca konumlarının not edilmesi.
- Zemin kaplamasının kaldırılıp kaldırılmayacağı ve duvar açma gereken noktaların belirlenmesi.
Ölçü Alma ve Ölçek Dönüşümü
Uzun mesafelerde lazer metre, kat yüksekliği ve kot için nivo (su terazisi) kullanılır. Çizim ölçeği 1 nokta 50 ise plandaki 1 cm gerçekte 50 cm, 1 nokta 100 ise 100 cm karşılık gelir. Ölçü yazıları ölçek çizgisine paralel ve okunur biçimde işlenir; ölçüsü belirsiz hiçbir çizgi projeye aktarılmaz.
Kot Alma ve Eğim
Kot, bir noktanın seçilen başlangıç düzlemine uzaklığıdır. Üst noktanın kozundan alt noktanın kozu çıkarılınra kot farkı bulunur; bu fark yatay mesafeye bölünürse eğim yüzdesi elde edilir. Kanal ve pis su hatlarında verim, kazan bağlantılarında ise yükselen borularda ters yön uygulanır.
| Ölçüm | Araç | Kontrol |
|---|
| Yatay mesafe | Lazer metre | Aynı noktadan tekrar ölçüm |
| Kot | Nivo ve metre | İki nokta arası fark |
| Güzergâh | Kroki ve eski izler | Çizimle karşılaştırma |
Metraj Tablosu ve İlave Paylar
Metraj tablosunda her hat için güzergâh, çap, ölçülen boy, eklenecek pay ve toplam uzunluk yazılır. Dirsek, redüksiyon ve flanş gibi ekler için parça boyu da tabloya eklenir. Ölçüm tam sayıya yuvarlanmaz; ondalıklar korunur. İlave payı, kayıp ve ölçüm hatası payı olarak ayrı sütunlarda gösterilir.
Keşif Tutanağı ve Eksik Bilgi
Keşif tutanağında ölçülen değerler, ölçüm tarihi, ölçümü yapan kişinin adı ve imzası bulunur. Ölçülemeyen noktalar için gerekçe yazılır ve sahadan ek ölçü talep edilir. Tutanak imzalanmadan proje revizyonuna geçilmez; revizyonlarda tarih ve değişiklik nedeni belirtilir.
Staj ve Bitirme Projesi Bağlantısı
Öğrenci, stajında ölçüm yapmış bir binanın keşif defterini hazırlar: ölçüm araçlarını tanıtır, kot farkını hesaplar, metraj tablosunu doldurur ve eksik ölçüm nedenini yazar. Proje keşfi, ölçülen her değerin sorumlusunun bulunduğu ilk adımdır.
Keşif Öncesi Hazırlık ve Ölçüm Araçları
Keşfe çıkmadan önce hangi ölçünün hangi yöntemle alınacağı yazılır; aksi hâlde sahada karar verilen yerine sonradan düzeltilen işler çıkar. Uzunluk ölçümü için metre veya lazer metre, kot ölçümü için nivo ve lazer metre, boru çapı için kalibre, mesafe ve açı için çevre bandı kullanılır. Her cihazın ölçüm aralığı ve çözünürlüğü bilinmelidir; 0,1 m çözünürlüklü bir aletle boru çapı ölçülmez.
Proje üzerinde hiç görünmeyen noktalar önceden işaretlenir: kolon içinden geçen hatlar, asma tavan ardındaki tesisat, kanal içindeki geçişler ve zemin altındaki bağlantılar. Bu noktaların her biri için keşifte mutlaka fotoğraf çekilir ve fotoğraf krokilere bağlanır.
| Ölçüm | Kullanılan Araç | Kayda Geçen Bilgi |
|---|
| Hat uzunluğu | Metre / lazer metre | Başlangıç ve bitiş noktası, boru çapı |
| Kot farkı | Nivo / lazer metre | Zemin kotu, tavan kotu, eğim yönü |
| Mevcut boru çapı | Kalibre | Dış çap ve et kalınlığı |
| Mesafe ve açı | Çevre bandı / lazer | Mesafe, sapma açısı, engel notu |
Günlük Hayattan Bir Örnek
Yeni taşınan bir dükkânda keşif yapılırken ana su sayacının arkasında iki ek hortum ve bir tahliye vanası görülür. Ölçüm yapılmadan iş fiyatı verilseydi ek imalat kalemi hiç hesaba katılmazdı; keşif tutanağına bu üç unsurun fotoğrafı ve konumu yazıldığı için hem fiyat doğru çıkar hem de montaj günü sürpriz yaşanmaz.
Özet
- Keşif, çizimde görünmeyen her ölçüyü sayısallaştırma işidir.
- Her ölçü için araç, nokta ve yöntem yazılır.
- Kot, eğim ve çap ölçümleri ayrı ayrı kaydedilir.
- Metraj tablosu, iş kalemiyle eşleştirilerek hazırlanır.
- Keşif tutanağı eksik bilgiyi de açıkça belirtir.
Sık Yapılan Hatalar
- Ölçmeden tahmin etmek: Sahada uzunluk tahmin etmek kolaydır ama kolay olduğu için sık yapılır; hata metraj tablosuna doğrudan yansır ve iş fiyatı yanlış çıkar. Bu yüzden her uzunluk ölçüm cihazıyla alınır.
- Mevcut tesisatı gözden geçirmemek: Projede çizilmemiş eski hatlar keşif sırasında aranmadığında montaj günü çıkarsam çıkar. Ölçü alınan her nokta fotoğrafla belgelenmelidir.
- Metrajı iş kalemine bağlamamak: Yalnızca toplam uzunluk yazıp hangi kaleme ait olduğunu belirtmemek, sonradan fiyatlandırmayı imkânsız hâle getirir.
Ne Öğreneceğiz
Tesisat projesinin yerinde ölçülmesi, kot ve eğim çıkarılması, metraj tablosunun hazırlanması ile keşif tutanağının düzenlenmesini kapsar. Bu konuda ögrenme çıktıları:
- Proje keşfinde toplanacak ölçü ve bilgileri açıklar.
- Çizim ölçeğinden gerçek ölçüyü hesaplar.
- Boru ve kanal güzergâhının metrajını çıkarır.
- Kot farkını ve eğim yüzdesini hesaplar.
- Keşif tutanağını düzenler, eksik bilgiyi ayırt eder.
Ön Bilgi
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
- Keşif tutanağı ölçüm tarihi ve ölçümü yapan kişinin imzasıyla tamamlanır.
- Çizim ölçeği 1 nokta N ise plandaki 1 cm gerçekte N cm değerindedir.
- Kot farkı yalnızca iki noktanın kozu farkıdır; eğim için yatay mesafeye bölünür.
- Ölçülemeyen noktalar gerekçesiyle kapatılır, tahminle geçilmez.
- Metraj tablosunda çap değişiklikleri ve eklenecek paylar ayrı sütunlarda gösterilir.
- Revize çizimde değişiklik nedeni ve tarihi yazılır, eski ölçülerin üstü çizilmez.
İleri Örnek
Daha ileri bir uygulama:
Soru: İki kat arası kolon güzergâhı kapalı duvar arkasında kaldığında keşif nasıl tamamlanır?
- Ölçülemeyen noktayı tutanağa gerekçesiyle yaz.
- Eski tesisat izlerini ve kırık yüzeyleri inceleyerek güzergâhı tahmin et.
- Doğrulama ölçümü için sahadan ek ölçü talep et ve sonucu imzayla kaydet.
Sonuç/cevap: Nokta gerekçeli olarak açık bırakılır, ek ölçüm isteğiyle kapatılır.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Ölçek dönüşümü ile duvar boyu konusunun adımları:
- Ölçeğin paydasını belirle: her 1 cm çizim 50 cm gerçeğe karşılık geliyor.
- Çizimdeki değeri çarpanla çarp: 3,5 × 50 işlemini uygula.
- Sonucu metreye çevirip metraj tablosuna yaz.
Karşılaştırma Tablosu
| Kavram | Açıklama |
|---|
| Keşif tutanağı ölçüm tarihi ve ölçümü ya | Keşif tutanağı ölçüm tarihi ve ölçümü yapan kişinin imzasıyla tamamlanır. |
| Çizim ölçeği 1 nokta N ise plandaki 1 cm | Çizim ölçeği 1 nokta N ise plandaki 1 cm gerçekte N cm değerindedir. |
| Kot farkı yalnızca iki noktanın kozu far | Kot farkı yalnızca iki noktanın kozu farkıdır; eğim için yatay mesafeye bölünür. |
| Ölçülemeyen noktalar gerekçesiyle kapatı | Ölçülemeyen noktalar gerekçesiyle kapatılır, tahminle geçilmez. |
| Metraj tablosunda çap değişiklikleri ve | Metraj tablosunda çap değişiklikleri ve eklenecek paylar ayrı sütunlarda gösterilir. |
| Revize çizimde değişiklik nedeni ve tari | Revize çizimde değişiklik nedeni ve tarihi yazılır, eski ölçülerin üstü çizilmez. |
Kendini Dene
Soru: Bir konut binasının tesisat keşfini adım adım anlatınız: sahada hangi bilgilerin toplanacağını, hangi ölçüm aletlerinin kullanılacağını, kot farkı ve eğim hesabının nasıl yapılacağını, metraj tablosunda hangi sütunların bulunacağını ve eksik ölçümde ne yapılacağını yazınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Keşifte kazan dairesi, kolon yerleri, mevcut tesisat izleri ve zemin-tavan kotinin toplanacağının yazılması (4 puan); lazer metre, nivo ve ölçüm cetvelinin hangi ölçümde kullanılacağının belirtilmesi (3 puan); kot farkının iki koz arasındaki farkla ve eğimin yatay mesafeye bölünerek bulunduğunun açıklanması (4 puan); metraj tablosunda güzergâh, çap, ölçülen boy, ilave pay ve toplam sütunlarının sayılması (4 puan); ölçülemeyen noktanın gerekçesiyle yazılıp ek ölçü talep edildiğinin belirtilmesi (3 puan); tutanağın tarih, imza ve revizyon bilgisiyle kapatıldığının yazılması (2 puan).
