İşletme Bakım Planı

Konu Anlatımı

Bakım Planının Amacı

Bakım planı, tesisat sistemlerinin uzun süre sorunsuz çalışmasını ve arıza nedeniyle oluşan beklenmeden duruşların azaltılmasını amaçlayan yazılı programdır. Plan; cihaz listesini, periyot bilgisini, arıza geçmişini ve görevli kadroyu bir arada tutar. Bakım yapılmazsa biriken küçük kusurlar büyük arızalara dönüşür ve her iki durumda da işletme kaybı yaşar.

Bakım Türleri

Üç yaklaşım birlikte kullanılır. Önleyici bakım, cihazın arıza vermesini beklemeden belirlenen periyotla yapılır; yağlama, temizleme, ayar kontrolü ve parça değişimi bu kapsamdadır. Arıza bazlı bakım, cihaz durduktan sonra yapılan müdahaledir. Kestirimci bakım ise titreşim, sıcaklık gibi fiziksel büyüklükler izlenerek arızanın oluşmadan önce fark edilmesini hedefler. İşletme çoğu cihaz için önleyici bakımı esas alır.

Periyodik Bakım Programı

Program hazırlanırken cihazın üretici önerileri, kullanım sıklığı, geçmiş arıza verileri ve temin süresi birlikte değerlendirilir. Programda cihaz adı, bakım işlemi, periyot, yaklaşık süre, görevli ve gerekli yedek parça yer alır. Program yılda en az bir kez, sistemde değişiklik olduğunda gözden geçirilir. Plan onaylanır ve ilgili personele duyurulur; duyuru yazılı olmalıdır.

• Bakım öncesi cihazın emniyete alınması gerekir.
• Bakım sonrası test yapılır ve sonuç kayda geçirilir.
• Yedek parça tüketimi kayıtlardan izlenir.

Kayıt ve Arıza Analizi

Bakım kayıt defterinde cihaz, tarih, yapılan işlem, kullanılan parça, ölçülen değer ve imza bulunur. Kayıtlar tutulmazsa arıza geçmişi analiz edilemez ve aynı arıza tekrarlanır. Arıza sayısı ve süresi üzerinden ortalama arıza aralığı ile ortalama onarım süresi hesaplanır. Arıza aralığı kısalan cihazlarda periyot kısaltılır.

Bütçe ve Süreklilik

Yıllık bakım bütçesi, bakım sayısı ile birim maliyetin çarpımından ve ayrılan aylık tutarların toplamından oluşur. Planlı bakımın arıza müdahalesine göre çok daha ucuz olması, bütçe gerekçesinde sayısal olarak gösterilir. Bütçe, gerekçe raporuyla birlikte yönetime sunulur ve yılda bir kez gözden geçirilerek güncellenir.

Bakım Programının Yapısı

Bakım planı, cihaz listesinden başlar ve her cihaz için periyot, kapsam, sorumlu ve maliyet sütunlarını içerir. Periyot saat, gün veya çalışma saati cinsinden yazılır; tahmini süre olarak bırakılmamalıdır. Buna göre yıllık bakım bütçesi hesaplanabilir hâle gelir.

Bakım türleri üçe ayrılır: rutin bakım (önceden planlı, periyodik), koşullu bakım (ölçüm sonucu eşik aşılınca yapılır) ve arıza bakımı (beklenmedik). Üçünün kaydı ayrı tutulur; ancak arıza bakımının nedeni araştırılmadan önlenen arıza sayısına dönüştürülür.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Üç kademeli bir su deposunun ikinci musluğu yılda bir kez bile arıza veriyordu. Bakım planına musluk kontrolü eklendiğinde, arızanın kurumadan değil conta gevşemesinden kaynaklandığı görüldü; altı ayda bir conta kontrolü kuralıyla arıza sayısı sıfıra indi.

Özet

• Plan, cihaz listesi ve periyotlardan oluşur.
• Her bakım için sorumlu ve tahmini süre yazılır.
• Rutin, koşullu ve arıza bakımı ayrı kaydedilir.
• Arıza kaydında kök neden araştırılır.
• Bakım kaydı olmadan yapılan iş, yapılmamış sayılır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Bakımı arıza sonrasına bırakmak: Acil müdahale hem pahalıdır hem de yedek parça bulunamayabilir. Periyodik plan, arıza anında karar verme zorunluluğunu ortadan kaldırır.
2. Kaydı tutmamak: Bakım yapıldı ama yazılmadıysa, ikinci bir arızada aynı yerden başlanır. Yazılı kayıt, tekrar eden arızanın tek kanıtıdır.
3. Yalnızca gürültülü cihazları plana almak: Sessiz çalışan ama verimi düşen ekipman uzun süre fark edilmez; periyodik ölçüm bunu yakalar.

Ne Öğreneceğiz

Tesisat sistemlerinde önleyici, arıza bazlı ve kestirimci bakım türlerini, periyodik bakım programını, arıza istatistiklerini ve yıllık bakım bütçesini planlayan süreci ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Bakım türlerini ayırt eder ve uygulama koşullarını açıklar.
• Cihaz ve tesisat ölçeğinde periyodik bakım programı hazırlar.
• Ortalama arıza aralığı ve onarım süresi değerlerini hesaplar.
• Bakım kayıtlarını düzenli tutar ve arıza geçmişini analiz eder.
• Yıllık bakım bütçesini gerekçesiyle hazırlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Bakım programı cihaz, işlem, periyot, süre ve görevli bilgilerini içerir.
• Bakım öncesi cihaz emniyete alınır, bakım sonrası test yapılır.
• Bakım kaydı yapılmayan hizmet, takip edilemeyen hizmet sayılır.
• Arıza aralığı kısalan cihazlarda bakım periyodu kısaltılır.
• Yedek parça adedi arıza sıklığı ve temin süresine göre belirlenir.
• Bakım bütçesi sayısal gerekçeyle yönetime sunulur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir cihazın planlı bakımı 4 saat, arıza müdahalesi 12 saat sürüyor ve saatlik kayıp 400 birim olarak hesaplanmıştır.

1. İki süre arasındaki fark alınır.
2. Fark, saatlik kayıp değeriyle çarpılır.
3. Beklenmeden durma maliyeti kayda geçirilir.

Sonuç/cevap: Fark 8 saat; 8 x 400 çarpımı sonucu = 3200 birim beklenmeden durma maliyeti.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Ortalama Arıza Aralığı konusunun adımları:

1. Toplam çalışma süresi ve arıza sayısı yazılır.
2. Çalışma süresi arıza sayısına bölünür.
3. Bulunan değer bakım programına girer.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Bir işletmenin tesisat sistemleri için yıllık bakım planı hazırlayınız: cihaz envanterinin çıkarılması, periyotların belirlenmesi, görevlendirme, yedek parça planı, kayıt düzeni ve bütçe aşamalarını sırayla açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Sistemdeki cihazların listelenmesi ve kritiklik derecelerinin işaretlenmesi (4 puan); üretici önerisi ve arıza geçmişine dayalı periyotların belirlenmesi (4 puan); bakım görevlendirme formunun ve ekip planının hazırlanması (3 puan); kritik cihazlar için yedek parça siparişinin planlanması (3 puan); bakım kayıt defteri düzeninin kurulması (3 puan); aylık ve yıllık bakım bütçesinin hesaplanması (3 puan).