Verimlilik

Konu Anlatımı

Verimlilik

Verimlilik, İşletmelerde Mesleki Eğitim dersi kapsamındaki Üretim Takibi ünitesinin temel konularından biridir. Bu konu alanın gerektirdiği bilgi ve becerilerin kazandırılmasına temel oluşturur.

Temel Bilgiler

• İş emri üretim miktarını belirler.
• Verimlilik ölçümü iyileştirme sağlar.
• Fire oranı takip edilir.

Uygulama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu konunun uygulamasında iş güvenliği kurallarına uyulmalı, kullanılan araç ve malzemeler amacına uygun seçilmeli ve yapılan işlemler standartlara göre kontrol edilmelidir. Öğrenilen bilgiler atölye ve iş yeri uygulamalarıyla pekiştirildiğinde kalıcılık artar.

Verimlilik Tanımı ve Ölçüm Birimleri

Verimlilik, girdiye karşılık elde edilen çıktı olarak tanımlanır. Atölyede kişi başına üretim, makine saat başına adet ve standart saate karşı fiili süre kullanılır. Ölçülmeyen iş iyileştirilemez; bu nedenle istasyon süreleri kronometreyle veya dijital üretim ekranından alınır ve standart süreyle karşılaştırılır.

OEE: Ekipman Etkinliği

Toplam ekipman etkinliği üç bileşenin çarpımıdır: Kullanılabilirlik × Performans × Kalite. Kullanılabilirlik, duruşların (bakım, ayar, arıza) ne kadar süreyi yediğini; performans, gerçek hızın standart hıza oranını; kalite, hatasız ürün oranını gösterir. Örnek: %90 kullanılabilirlik, %95 performans ve %98 kalite için OEE = 0,90 × 0,95 × 0,98 = 0,838 yani yaklaşık %84'tür.

Fire, Hurda ve Hata Oranları

Fire oranı, fire adedinin toplam girdiye oranıdır: 1000 metre kumaştan 15 metre fire çıkmışsa oran %1,5'tir. Kayıp süre; duruş dakikalarının toplam vardiya süresine oranıyla bulunur. Bu oranlar vardiya raporunda gösterilir, tekrar eden kayıplar iyileştirme konusu olur.

İyileştirme Döngüsü ve Sınav Odaklı Noktalar

İyileştirme; ölç-analiz-et-kontrol et döngüsüyle yürütülür. Vardiya sonunda duruşlar kodlanır, en sık iki kayıp seçilir ve küçük ölçekli deneme yapılır. Sınavlarda en çok; OEE bileşenlerinin çarpımının unutulması, fire oranının toplam değil fire/ Girdi üzerinden hesaplanması ve standart süre ile fiili sürenin karıştırılması hataları sorulur. Bu konu bitirme projesinde atölye OEE ve fire tablosu hazırlanarak uygulanır.

Staj ve İstihdam Bağlantısı

Verimlilik verisi okuyabilen personel, üretim planlama ve kalite birimlerinde öne çıkar. Stajyer; vardiyalık adet, fire ve duruş kayıtlarını tabloya dökerek analiz becerisini belgeler.

Verimlilik Ölçümü ve Uygulama Alanları

Verimlilik ölçümü, işletmelerde üretim süreçlerinin etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araçtır. Bu ölçüm, girdiye karşı elde edilen çıktının oranını belirler ve üretim hattındaki herhangi bir aşamada kayıpları tespet eder. Özellikle atölye ve üretim yerlerinde, kişi başına üretim miktarı, makine saat başına adet ve standart saate karşı fiili süre gibi parametreler kullanılarak verimlilik ölçümleri yapılır. Bu ölçüler, üretim hattında belirli kayıpların tesp edilmesi ve iyileştirme süreçlerinin başlatılması için temel oluşturur.

İşletmeler, verimlilik ölçümüne dayalı analizler yaparken, iş güvenliği kurallarına uyulması, araç ve malzemelerin amacına uygun seçilmesi ve işlemlerin standartlara göre kontrol edilmesini dikkate almalıdır. Bu adımlar, üretim sürecindeki kayıpları azaltarak verimliliği artırmaya yardımcı olur. Ayrıca, verimlilik ölçümü, üretim planlamasında ve kalite kontrol süreçlerinde önemli bir rol oynar. Bu nedenle, verimlilik ölçümü, işletmelerin üretim süreçlerini optimize etmesi ve kaliteyi artırması için vazgeçilmez bir araçtır.

Verimlilik İyileştirme Stratejileri

Verimlilik iyileştirme stratejileri, üretim hattında mevcut kayıpları azaltmak ve etkinliği artırmak için kullanılan yöntemlerdir. Bu stratejiler arasında, duruşların (bakım, ayar, arıza) minimize edilmesi, gerçek hızın standart hıza oranının artırılması ve hatasız ürün oranının yükseltilmesi yer alır. Özellikle, OEE (Toplam Ekipman Etkinliği) hesaplamasında kullanılan üç bileşenin (kullanılabilirlik, performans ve kalite) dengelenmesi, verimliliği iyileştirmek için kritik öneme sahiptir. Bu bileşenlerin dengelenmesi, üretim hattında kayıpları azaltarak verimliliği artırmaya yardımcı olur.

İyi bir verimlilik iyileştirme stratejisi, üretim hattında tekrar eden kayıpları tespet edip, onları çözümleme sürecine dahil etmektedir. Bu süreçte, fire oranı, kayıp süre ve hata oranları gibi kritik parametrelerin analiz edilmesi ve uygun iyileştirme adımlarının uygulanması önemlidir. Ayrıca, verimlilik iyileştirme stratejileri, üretim hattında belirli sürelerde yapılan analizler ve düzeltme eylemlerini de kapsar. Bu adımlar, üretim hattında sürekli iyileşme ve verimliliği artırmaya yönelik bir yaklaşım sağlar.

Ne Öğreneceğiz

İşletmelerde Mesleki Eğitim dersi kapsamında Verimlilik konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Verimlilik ile ilgili temel kavramları açıklar.
• Verimlilik konusunun İşletmelerde Mesleki Eğitim dersi içindeki yerini ve önemini belirtir.
• Konuyla ilgili araç, gereç ve malzemeleri amacına uygun seçer.
• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun çalışır.
• Öğrendiği bilgi ve becerileri atölye/iş yeri uygulamalarında kullanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• İş emri üretim miktarını belirler.
• Verimlilik ölçümü iyileştirme sağlar.
• Fire oranı takip edilir.
• Ölçülmeyen iş iyileştirilemez; istasyon süreleri standart süreyle karşılaştırılarak takip edilir.
• Duruşlar vardiya sonunda kodlanır ve en sık kayıp iyileştirme listesine alınır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: İş emri üretim miktarını belirler.

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Sonuç/cevap: Doğru uygulama sonucunda konuyla ilgili kazanım elde edilir.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Verimlilik - Örnek 1 konusunun adımları:

1. Konuyu tanımla ve ilgili kavramları belirle.
2. Doğru yöntem veya hesaplamayı uygula.
3. Sonucu standartlara göre kontrol et.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Verimlilik ile ilgili kavramları birbirine karıştırmak: Temel kavramları tablo veya zihin haritasıyla ayırt et.

Uygulamada standartlara ve iş güvenliği kurallarına uymamak: Her adımda güvenlik ve kalite kurallarını uygula.

Kullanılan araç-gereci amacına uygun seçmemek ve bakımını ihmal etmek: Doğru ekipmanı seç, kullanım öncesi ve sonrası kontrol et.

OEE bileşenlerini toplamak: Kullanılabilirlik, performans ve kalite oranları çarpılır; toplandığında sonuç anlamsız ve olduğundan yüksek çıkar.

Özet

Verimlilik, İşletmelerde Mesleki Eğitim dersi kapsamında ele alınan temel konulardan biridir. İş emri üretim miktarını belirler. Verimlilik ölçümü iyileştirme sağlar. Fire oranı takip edilir. Bu bilgiler uygulama ve iş güvenliği kurallarıyla birlikte pekiştirilmelidir.

Kendini Dene

Soru: Bir vardiya için OEE, fire ve kayıp süre hesaplayınız: kullanılabilirlik %85, performans %90, kalite %97'dir; ayrıca 2000 metre kumaştan 30 metre fire çıkmış, 480 dakikalık vardiyada 48 dakika duruş olmuştur. OEE'yi, fire oranını ve kayıp süresini hesaplayıp hangi göstergenin öncelikle ele alınacağını gerekçelendiriniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: OEE'nin 0,85 × 0,90 × 0,97 = 0,742 yani yaklaşık %74,2 olarak hesaplanması (5 puan); fire oranının 30 ÷ 2000 × 100 = %1,5 bulunması (3 puan); kayıp sürenin 48 ÷ 480 × 100 = %10 olarak yazılması (3 puan); en büyük kaybın kayıp süre (duruş) olduğu ve önce onun kök nedeninin analiz edilmesi gerektiğinin gerekçelenmesi (3 puan); formüllerin yazılmış olmasının eklenmesi (1 puan).