12. SınıfTekstil Teknolojisi
Dokuma ve Örgü Makinelerinde Ayarlama, Verim ve Araz Hesabı — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Vardiya süresi ve verim katsayısından net üretken süreyi hesaplayabilir
- Duruş kayıplarını düşerek gerçek üretim miktarını bulabilir
- Araz oranından yararlanarak teslim hedefi için üretilmesi gereken ham uzunluğu hesaplayabilir
- Atkı sıklığı ile gramaj arasındaki ilişkiyi açıklayabilir
- Makine hızı değişiminin vardiya sayısına etkisini karşılaştırabilir
- Makine ayar hatasının hangi kalite hatasına yol açtığını gerekçesiyle söyleyebilir
Önemli noktalar
- Kapasite hesabında vardiya süresi doğrudan kullanılmaz; önce net üretken süre bulunur.
- Verim katsayısı ölçülmüş bir ortalamadır ve yılda gözden geçirilerek güncellenir.
- Her duruş için süre ve neden kodu ayrı ayrı kaydedilir; yalnız toplam süre yeterli değildir.
- Araz yüzdesi daima büyük alınır ve çarpan birimin altına inmez.
- Teslim hedefi verilirken ham üretim uzunluğu hedefin büyük çarpanına bölünerek bulunur.
- Yıkama numunesi parti içinden rastgele seçilir; temsilî değilse ölçülen araz gerçeği yansıtmaz.
- Atkı sıklığı gramajı belirler; sıklık arttıkça saatte üretilen metre azalır.
- Gramaj ve kapasite birlikte değerlendirilir; gramaj için yapılan ayar planı bozabilir.
- Hız artırılırken iplik gerginliği denetlenir; aksi hâlde fire artar ve sıklık bozulur.
- Takım düzeni kumaşın dokusunu, atkı sıklığı gramajı belirler; ikisi karıştırılmaz.
- Ayar değişikliğinin vardiya sayısı etkisi yeniden hesaplanır; küçük bir hız düşüşü bir vardiya ekleyebilir.
- Hareketli parçalı makinede müdahale ancak makine durdurulup enerji kesildikten sonra yapılır.
Formüller ve kurallar
- Net üretken süre (dk) = vardiya süresi (dk) × verim katsayısı (%) ÷ 100
- Vardiya kapasitesi (m) = saatlik hız (m/sa) × net üretken süre (sa)
- Gerçek üretim süresi (dk) = net üretken süre (dk) − toplam duruş kaybı (dk)
- Gerçek üretim (m) = saatlik hız (m/sa) × gerçek üretim süresi (dk) ÷ 60
- Araz (m) = üretim anındaki uzunluk (m) − yıkama sonrası uzunluk (m)
- Araz oranı (%) = araz (m) ÷ üretim anındaki uzunluk (m) × 100
- Ham üretim hedefi (m) = teslim hedefi (m) ÷ (1 − araz oranı ÷ 100)
- Gerekli vardiya sayısı = teslim hedefi (m) ÷ vardiya kapasitesi (m)
- Saatlik metre = saatte atkı sayısı ÷ birim uzunluktaki atkı sayısı
- Hız düşüş oranı (%) = (eski hız − yeni hız) ÷ eski hız × 100
Sık yapılan hatalar
- Hata: Kapasite hesabında net süreyi kullanmamak. Yanlışı: Vardiya süresinin tamamı üretim sayılır ve plan çok iyimser olur. Doğrusu: Verim katsayısı kadarı düşülerek net süre bulunur.
- Hata: Duruşları kaydetmemek. Yanlışı: Kaybedilen süre bilinir ama nedeni bilinmez. Doğrusu: Her duruş için süre ve neden kodu ayrı ayrı yazılır.
- Hata: Araz oranını hesaba katmadan üretim yapmak. Yanlışı: Parti yıkama sonrası hedefin altında kalır. Doğrusu: Ham üretim uzunluğu hedefin aranitize çarpanına bölünerek bulunur.
- Hata: Arazı yanlış yönde işaretlemek. Yanlışı: Gereğinden fazla üretim yapılır ve depo dolar. Doğrusu: Araz daima uzunluğun kısaldığı yönde işaretlenir, çarpan 1'in altına inmez.
- Hata: Gramaj için aynı sıklığı bütün kumaşlarda kullanmak. Yanlışı: Kumaşların gramajı farklı çıkar. Doğrusu: Her ürün için ayrı sıklık ayarı yapılır ve gramaj ölçülür.
- Hata: Atkı sıklığını artırıp kapasite düşüşünü hesaba katmamak. Yanlışı: Gramaj doğru çıkar ama vardiya kapasitesi düşer. Doğrusu: Gramaj ve kapasite birlikte değerlendirilir.
- Hata: Gerginliği ayarlamadan makineyi hızlandırmak. Yanlışı: İplik kopar, fire artar ve sıklık bozulur. Doğrusu: Hız artırılırken gerginlik sınırı denetlenir.
- Hata: Hız düşüşünün etkisini küçümsemek. Yanlışı: Küçük görünen bir düşüş vardiya sayısını ikiye çıkarabilir. Doğrusu: Her ayar değişikliğinin kapasite ve vardiya etkisi yeniden hesaplanır.
Hızlı tekrar ipuçları
- Duruş kayıt defterini üretim başında değil, her duruştan hemen sonra doldur; ertelenen kayıt neden yazılamaz.
- Yıkama numunesini partinin başından değil rastgele seç; temsilî olmayan numune arazı yanlış gösterir.
- Verim katsayısını ayda bir yeniden ölç; mevsim ve ürün değişimi bu değeri kaydırır.
- Atkı sıklığı değişiminden sonra gramajı ilk 50 metrede ölç, uzun metreyi bekleme.
- Hız ayarı değişikliklerini küçük adımlarla yap; büyük adımlarda fire ve leke birlikte artar.
- Parti planına araz düzeltmeli hedefi yaz; düzeltme yapılmadan hedef yazılmışsa plan eksiktir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.