Örgü Yapıları

Konu Anlatımı

Örgü Yapıları

Örgü, iğne üzerinde oluşturulan ilmeklerin birbirine geçirilmesiyle oluşan kumaş türüdür. Dokumada iki iplik sistemi düzlemler arasında geçirilirken örgüde iğne hareketi ve ilmek oluşumu belirleyicidir. Bu yapı farkı, örgü kumaşların dokumalara göre daha esnek olmasının temel nedenidir.

İğne ve ilmek

Örgüde kullanılan iğne, tipi ve bedeniyle seçilir. İğnenin seçimi iplik numarası ve üretilecek kumaşın kalınlığıyla birlikte düşünülür; çok ince iğne iplik takılmasında kopmaya, çok kalın iğne ise ilmeklerin düzensiz açılmasına yol açar. İlmek ise ipliğin bir veya birden çok tur atılarak oluşturduğu en küçük örgü birimidir.

İlmek yapısı kumaşın esnekliğini ve boyut dengesini etkiler. Tek iplikten oluşan ilmek daha az hacimli olurken birden çok iplikten oluşan ilmek daha dolgun bir yüzey verir. Düz örme kumaşlarda bir ilmek sırası bittiğinde yeni sıra o ilmeğin bitişi üzerine kurulur; bu nedenle yüzey düzdür ve iki yüzü de kullanılabilir.

Kaçık ve astarlık örgüleri

Kaçık örgüde bir ilmekteki iplik bırakılır ve yüzeyde ince delikler oluşur. Bu yapı hava geçirgenliğini artırıp gramajı düşürür; ancak ölçü dengesini bozabilir. Üretimde kullanımı kararlaştırılırken kalıp ölçüsü hesabında bu fark dikkate alınır.

Astarlık örgüleri ince iplik ve gevşek doku ile üretilir. Astarlığın gevşek yapısı üst kumaşın altındaki kabartmayı gizler ve vücuda daha az sürtünme yaratır. Sıkı örülmüş bir astarlık ise kabarmayı gizlemediği gibi sertleşip formu bozabilir. Astar seçiminde iplik inceliği ile dokusu birlikte değerlendirilir.

Sıklık, esneklik ve boyut

Örgü sıklığı birim uzunluktaki ilmek sırası sayısıdır ve gramajı belirler. Sıklık arttıkça kumaş ağırlaşır, esnekliği azalır. Yuvarlak örmede kumaşın eni iğne sayısı ile iğne aralığından bulunur ve bu değer teknik dokümanda yazılıdır.

Yıkama artışı, örgü kumaşların en dikkat gerektiren davranışıdır. Islatıldığında lifler arası boşluklarda değişim olur ve kumaşın boyu büyüyebilir. Bu artış önceden ölçülmezse ilk partiden sonra kalıp ölçüsü düzeltme ihtiyacı doğar. Bu nedenle üretim öncesi bir numune yıkanıp artış yüzdesi hesaplanır ve kalıp bu değere göre verilir.

Örgüde sık hatalar

Kabarma hatası, bir iğnenin yerinden kaymasıyla oluşur ve tüm sırayı etkileyerek kumaş boyunca bir kabarma bandı oluşturur. Kabarma görüldüğünde üretim durdurulur, iğne yerleşimi düzeltilir ve kontrol noktasından yeniden başlanır. İlmek kayması ise gevşek bobin birleşimi ya da hızlı çalışmadan kaynaklanır ve kalıcı bir bozukluk bırakır.

Numara farkı ise aynı makinede farklı iplik numaralarının kullanılmasıyla ilmek boyunun değişmesidir ve kumaşın bir bölümünün farklı görünmesine yol açar. Bobin ve koni değişiminde iplik uçları standart bir teknikle birleştirilir ve birleşim noktası kontrol edilir.

Ne Öğreneceğiz

İğne ve ilmeklerle oluşan örgü kumaşların yapılarını, kaçıklı örgüyü ve ölçü davranışını inceleyen konudur. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Örgüde iğne, ilmek ve ilmek sırası kavramlarını tanımlar.
• Düz örme kumaşın oluşumunu ve çift yüzlü kullanımını açıklar.
• Kaçık örgünün hava geçirgenliği ve gramajına etkisini değerlendirir.
• Örgü kumaşlarda yıkama artışını ölçer ve kalıp ölçüsüne bağlar.
• Kabarma, ilmek kayması ve numara farkı gibi üretim hatalarını tanır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• İlmek, örgünün en küçük birimidir ve ipliğin tur atmasıyla oluşur.
• İğne tipi ve bedeni iplik numarası ile kumaş kalınlığına uygun seçilir.
• Düz örme kumaşın iki yüzü de kullanılabilir.
• Kaçık örgüde iplik bırakılır, hava geçirgenliği artar ve gramaj düşer.
• Örgü sıklığı birim uzunluktaki ilmek sırası sayısıdır ve gramajı belirler.
• Esnekliği yüksek yön kalıp kesiminde dikkate alınır.
• Yıkama artışı önceden ölçülür ve kalıp ölçüsü buna göre verilir.
• Kabarma hatası bir iğnenin kaymasıyla oluşur ve tüm sırayı etkiler.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir ilmek nasıl oluşur?

1. İplik iğne üzerine yerleştirilir.
2. İğne bir sonraki ilmeğe geçer.
3. Yeni ilmek eskisinin üzerine kurulur.

Sonuç/cevap: İplik tur atarak ilmek oluşturur.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Kabarma hatasıyla mücadele adımları sıralanır.

1. Kabarma görüldüğünde üretim durdurulur.
2. İğne yerleşimi kontrol edilir.
3. Kontrol noktasından yeniden başlanır.

Sonuç/cevap: Durdurmak, iğneyi düzeltmek ve yeniden başlamak.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: İlmek oluşumu konusunun adımları:

1. İplik iğne üzerine yerleştirilir.
2. İğne bir sonraki ilmeğe geçer.
3. Yeni ilmek eskisinin üzerine kurulur.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Örgüyü dokuma sanmak: Dokumada iplikler birbirine geçirilir, örgüde ise iğne üzerinde ilmek oluşturulur.

İğne bedenini iplikten bağımsız seçmek: İğne, iplik numarası ve kumaş kalınlığına göre seçilir.

Kaçık örgüyü hata saymak: Kaçık, hava geçirgenliğini artıran tasarlanmış bir yapıdır.

Yıkama artışını hesaba katmamak: Örgü kumaşlar ıslatıldığında ölçü değiştirir, kalıp buna göre verilir.

Kabarma hatasını görmezden gelmek: Kabarma tüm sırayı etkiler ve üretim durdurulmalıdır.

Özet

Örgü, bir veya birden çok iğne üzerindeki ilmek sıralarının birbirine geçirilmesiyle oluşan kumaş türüdür. Düz örme kumaşlar tek iğne yüzeyinde düz ilmek sıralarıyla üretilir ve iki yüzü de kullanılabilir. Kaçık örgüde bir ilmekte iplik bırakılarak hava geçirgenliği artırılır. Örgü kumaşlar yıkamayla boyut artışı gösterebilir; bu nedenle kalıp ölçüsü yıkama artışı hesaba katılarak verilir.

Kendini Dene

Soru: Örgü kumaşın dokumadan farkını üretim akışı üzerinden karşılaştırınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: iplik besleme biçiminin farkı 4 puan; iğne ve ilmek kavramlarıyla örgünün anlatılması 4 puan; dokumada geçiş sırasının önemli oluşu 4 puan; iki yöntemin ortak noktalarının belirtilmesi 3 puan. Toplam 15 puan.