12. SınıfMotorlu Araçlar Teknolojisi
Şanzıman ve Diferansiyel — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Şanzıman çeşitlerini karşılaştırır, tork aktarım yolunu açıklar.
- Dişli oranından giriş ve çıkış devrini hesaplar.
- Verim düzeltmesiyle çıkış torkunu hesaplar.
- Diferansiyelin görevini ve aks devir farkını yorumlar.
- Aktarma çarpanından araç hızını hesaplayarak ölçümle karşılaştırır.
Önemli noktalar
- Dişli oranı büyüdükçe aynı motor devrinde aks devri azalır, tork çarpanı büyür.
- Toplam aktarma çarpanı, şanzıman oranı ile diferansiyel oranının çarpımıdır.
- Gerçekleşen çıkış torku, verim katsayısı nedeniyle hesaplanan değerden küçüktür.
- Debriyaj aşınması araç hızlanmasını azaltır, pedal hissini sertleştirir.
- Diferansiyel, virajda iç ve dış tekerlek devir farkını gidererek çekişi korur.
- Aks ve diferansiyel yağının periyodik değişimi aşınma parçacıklarını uzaklaştırır.
Formüller ve kurallar
- Dişli oranı = giriş devri / çıkış devri bağıntısıyla hesaplanır
- Çıkış devri = giriş devri × giriş dişi sayısı / çıkış dişi sayısı
- Toplam aktarma çarpanı = şanzıman oranı × diferansiyel oranı
- Çıkış torku = giriş torku × dişli oranı × verim
- Tork = güç / açısal hız bağıntısıyla hesaplanır
- Tekerlek devri = motor devri / toplam aktarma çarpanı
- Araç hızı = tekerlek devri × tekerlek çevresi × 3,6 / 60
- Kayma oranı = iki tekerlek hızı farkı / ortalama tekerlek hızı × 100
Sık yapılan hatalar
- Dişli oranını ters yazmak: Oran çıkış dişinin giriş dişine bölümüdür; iki sayının yer değiştirmesi devir, hız ve tork hesaplarının tamamını yanlış yönde kaydırır.
- Verim katsayısını ihmal etmek: Mekanik kayıplar nedeniyle gerçekleşen çıkış torku hesaplanandan küçüktür; verim yüzdesi ondalığa çevrilerek uygulanmazsa sonuç şişkin çıkar.
- Birim karıştırmak: Devir dakikada, hız saatte verilir. Çevrim dönüşümünde 60 ve 3,6 katsayıları atlanırsa hız hesabı onlarca kat hatalı olur.
- Birinci vitesi yüksek devirde kullanmak: Hız ile vites uyuşmadığında motor gereksiz yere yüksek devirde çalışır, yakıt tüketimi artar ve aşırı ısınma riski doğar.
- Aks devri ölçümünü eğimli zeminde yapmak: Diferansiyel ve aks yağı seviyesi yalnızca düz zeminde doğru okunur; eğimli zeminde okunan değer gerçek seviyeyi yansıtmaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Vites değiştirirken debriyajı tam sonuna kadar bastır, yarı bırakma.
- Yakıt tasarrufu için vitesi hıza göre seç; yüksek devirde uzun süre çalışmaktan kaçın.
- Rakamları okurken tekerlek devrini dakika ve hızı saat cinsinden yaz, karıştırma.
- Diferansiyel yağını değiştirirken sızdırmazlık contasını ve yağ miktarını kontrol et.
- Aks ve şanzıman yağında metal pırıltısı görürsen aşınmayı kayda geçir ve takip et.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.