Hidrolik Direksiyon ve Çalıştırma

Konu Anlatımı

Hidrolik Direksiyon ve Çalıştırma

Direksiyon, aracın ön tekerleklerini döndürmek için gereken kuvveti sürücüden alır. Mekanik direksiyonda bu kuvvet doğrudan aktarılırken hidrolik sistemde yağ basıncı yardımıyla çoğaltılır. Hidrolik destek, özellikle ağır ve büyük araçlarda kol çevirme kuvvetini belirgin biçimde azaltır. Sistemin çalışma prensibi basıncın üretilmesi, iletilmesi ve tüketicide kullanılması üzerine kuruludır.

Devre Bileşenleri

• Pompa: Depodaki yağı basınçlı biçimde devreye gönderir; motorla veya elektrik motoruyla çalışır.
• Genleşme kabı: Yağın toplandığı ve soğuduğu kap; seviyesi buradan izlenir.
• Basınç ve akış valfi: Basıncı sınırlar, yüksek devirde yağ akışını kısarak pompayı korur.
• Manometre: Devredeki basıncı gösterir.
• Yönlendirme kutusu: Basıncı kuvvete çevirerek ön tekerleği çevirir.
• Saplam boruları: Yüksek basıncı taşıyan hortumlardır; durumları düzenli denetlenir.

Basınç ve Kuvvet Hesabı

Pompanın ürettiği basınç, kuvvet ile piston alanının oranından bulunur. Güç ise basınç ile debinin çarpımıdır. Kuvvet kazancı, büyük piston alanının küçük piston alanına oranıdır; bu oran yönlendirme kuvvetinin ne kadar artacağını belirler. Hesaplanan basınç, hortum ve bağlantı dayanımı göz önüne alınmadan uygulanmamalıdır.

Direksiyon Oranı ve Kriket

Direksiyon oranı, direksiyon milindeki bir tur için ön tekerleğin kat ettiği yolun oranıdır. Oran küçükse araç hızlı döner ve kol kuvveti artar; oran büyükse kol hafifler ama aracın dönüşü ağırlaşır. Kriket, serbest hareket payını sınırlar. Fazla boşluk yol tutuşunu ve dönüş hassasiyetini bozduğu için üretici değerine göre ayarlanır ve ölçümle doğrulanır.

Arıza Belirtileri ve Kontrol

Sertleşme, sistemde hava bulunduğunu ya da basıncın düştüğünü gösterir. Yönlendirmede hafif boşluk kriketten, sarkma ise bağlantı ve gevşemeyle ilişkilidir. Aşırı ses çoğu zaman düşük yağ seviyesinden ya da hava kabarcığından kaynaklanır. Kontrol sırasında önce yağ seviyesi ve hava durumu, ardından basınç değeri ölçülür; sonuç cihaz ve tarih bilgisiyle kayda geçirilir.

Güvenlik

Hidrolik hortumlar yüksek basınç taşıdığı için ısıya ve sürtünmeye maruz bırakılmaz. Hortum üzerinde şişme, çatlak ya da sızıntı izi aranır. Araç üzerinde çalışma yapılacaksa önce emniyet tedbirleri alınır. Basınç aşırı yüksekse hortum ve bağlantı hasarı görülebilir; bu nedenle basınç ölçümü kayıt altına alınmalıdır.

Basınç, Kuvvet ve Kriket Kavramları

Hidrolik direksiyonda direksiyon pompası yağ basıncı üretir ve bu basınç kriyet denen yardımcı kuvveti sağlar. Yağ basıncı arttıkça çevirme kuvveti kolaylaşır. Basınç yetersizse volan ağırlaşır ve sürücünün uyguladığı kuvvet artar.

Direksiyon oranı (dönüş sayısı ile açılan tekerlek açısının oranı) aracın kullanım karakterini belirler. Düşük oranlı sistemlerde direksiyon daha direkt, yüksek oranlı sistemlerde daha kolay hareket sağlar ancak hassasiyet azalır. Kriket (kendinden geri dönüş) ölçümü, sistemde hava bulunup bulunmadığının göstergesidir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Aracın direksiyonu düz yolda iken hafifçe yana çekiyordu. Kontrolde tekerlek hizası ve alt bağlantı gevşekliği tespit edildi; hidrolik sistemde arıza yoktu. Basıncı ölçmeden pompa değiştirilseydi gerçek sorun giderilmemiş olurdu.

Özet

• Yağ basıncı çevirme kuvvetini kolaylaştırır.
• Direksiyon oranı aracın kullanım karakterini belirler.
• Geri dönüş düzensizse sistemde hava vardır.
• Kriket sistemin sağlığını gösterir.
• Önce mekanik bağlantı, sonra hidrolik sistem denetlenir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Mekanik sorunu hidrolik sanmak: Hizalama ve bağlantı gevşekliği direksiyon çekmesine yol açar; önce mekanik kontrol yapılmalıdır.
2. Havayı boşaltmamak: Sistemdeki hava kriketi bozar ve direksiyon ağırlaşır. Hava alma işlemi yapılmalıdır.
3. Yağ seviyesini kontrol etmemek: Seviye düşünce kriket zayıflar; periyodik kontrol gerekir.

Ne Öğreneceğiz

Hidrolik direksiyon devresinin bileşenleri, pompa basıncı ve kuvvet hesapları, direksiyon oranı, kriket ayarı ile arıza tespiti ve bakım kaydını kapsayan uygulamalı konu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Hidrolik direksiyon devresinin bileşenlerini tanır ve görevlerini açıklar.
• Pompa basıncı, debi ve güç hesaplar.
• Kuvvet kazancını ve direksiyon oranını hesaplayarak yorumlar.
• Sertleşme, boşluk ve sızıntı arızalarını teşhis eder.
• Periyodik kontrol planı oluşturur ve ölçümleri kayda geçirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Hidrolik destek kol kuvvetini azaltır, ancak aracın yol tutuşunu tek başına belirlemez.
• Devrede hava varsa sistem sertleşir ve ses yapar.
• Basınç valfi, devir yükseldiğinde yağ akışını kısarak pompayı korur.
• Kriket ayarı üretici değerine göre yapılır ve ölçümle doğrulanır.
• Sıvı seviyesi soğuk motor üzerinden kontrol edilir.
• Hortumlar yüksek basınç taşıdığı için düzenli olarak denetlenir.
• Ölçüm sonucu cihaz ve tarih bilgisiyle birlikte kayda geçirilir.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Küçük piston alanı 3 cm², büyük piston alanı 9 cm² ise 250 N giriş kuvveti kaç N çıkış kuvveti oluşturur?

1. Adım 1: Piston alanları arasındaki oran hesaplanır.
2. Adım 2: Oran giriş kuvvetine uygulanır.
3. Adım 3: Sonuç tüketici üzerindeki kuvvetle karşılaştırılır.

Sonuç/cevap: Çıkış kuvveti 750 N olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Basınç Hesabı konusunun adımları:

1. Adım 1: Piston alanı çapın karesinden bulunur.
2. Adım 2: Kuvvet piston alanına bölünür.
3. Adım 3: Sonuç hortum dayanımıyla karşılaştırılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Hidrolik direksiyon pompasının ürettiği basıncı piston çapı ve kuvvet değerlerinden hesaplayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Piston çapından alan hesaplanması (3 puan); alanın birime çevrilmesi (3 puan); kuvvetin alana bölünmesi (3 puan); sonucun MPa olarak yazılması (3 puan); ölçüm koşulunun kayda geçirilmesi (3 puan). Toplam 15 puan.