Bakım Planlaması ve İş Emri Sistemi

Konu Anlatımı

Bakım Planlaması ve İş Emri Sistemi

Bakım planlaması, hangi işin ne zaman, hangi ekiple yapılacağını önceden belirleyen süreçtir. Planlama, bakımın rastgele değil ölçülebilir bir süreç olarak yürütülmesini sağlar ve kapasite darboğazlarını önceden görünür kılar.

İş Emri ve Akışı

İş emri, belirli bir bakım işinin kapsamını, sorumlusunu, güvenlik koşulunu ve tahmini süresini tanımlayan temel kayıttır. Bir emrin yaşam çevrimi şu aşamalardan oluşur: açılış, planlama, atama, uygulama, doğrulama ve kapanış. Her aşamada emrin durumu güncellenir; bu sayede hangi işin nerede beklediği görülür.

Acil arıza emri ile planlı emir farklıdır. Acil emir, plan dışı oluşan arıza için açılır ve öncelikle üretim duruşu giderilir. Planlı emir ise periyot bilgisine dayanarak önceden takvime yazılır. Bekleme durumu da kayda geçirilmelidir; bekleme nedenleri genellikle malzeme, yetkinlik veya ekip eksikliğidir.

Önceliklendirme ve Etki

Önceliklendirme yalnızca maliyete göre yapılmaz. Güvenlik etkisi, üretim duruşu yaratıp yaratmadığı ve hizmet düzeyi birlikte değerlendirilir. Yüksek etkili işler ilk sıraya alınır ve kapasite ona göre planlanır. Yüksek riskli ama görünmeyen işler, maliyeti düşük olsa bile atlanmamalıdır.

Öncelik gruplarının dağılımı, planlamanın temel verisidir. Kaç emrin hangi grupta olduğu bilinirse, kapasite yetersizse hangi işin ileri alınacağı kararlaştırılabilir. Birikmiş iş büyüdükçe hem üretim riski hem de maliyet artar; bu nedenle birikim düzenli olarak izlenmelidir.

Kapasite Planlaması

İşçilik kapasitesi, teknisyen sayısı ile gün sayısı ve günlük çalışma süresinin çarpımıdır. Bu kapasitenin belirli bir oranı planlı bakıma ayrılır. Geriye kalan pay, arıza müdahalesi ve beklenmedik işler için kullanılır. Kullanım oranı yüksekse darboğaz önceden görülür ve ek kaynak planlanabilir.

İş dağılımında yetkinlik uyumu, vardiya uyumu ve süre dengesi birlikte değerlendirilir. Bir kişinin üzerinde yoğunlaşan işler, diğerlerinin beklerken kısa süreli işlerin gecikmesine yol açar. Bakım pencereleri, üretimin durduğu veya kapasitenin kullanılmadığı döneme planlanarak planlı duruşun üretim kaybı en aza indirilir.

Güvenilirlik Ölçütleri

İki arıza arasındaki ortalama süre MTBF olarak adlandırılır ve ekipmanın güvenilirliğini gösterir. Ortalama onarım süresi ise MTTR olarak adlandırılır. Bu iki değer birlikte yorumlanır: uzun aralık ama uzun onarım süresi, kısa aralık ama kısa onarım süresinden farklı bir risk profili çizer.

Beklenen arıza sayısı, yıllık çalışma süresinin arıza aralığına bölünmesiyle bulunur. Bu değer, yedek parça ihtiyacının ve planlı bakım kapasitesinin belirlenmesinde kullanılır.

Kapanış ve Geri Besleme

İş emri ancak doğrulama yapıldıktan sonra kapatılır. Kapanış kaydında yapılan iş, kullanılan malzeme, çalışma süresi ve sonuç yazılır. Bu kayıt, ilerideki planlamada en değerli veridir: gerçek çalışma süreleri tahminlerin yerini alır, benzer arızalar tekrar edilmez.

Bakım verilerinin planlamaya geri beslenmesi, sürecin kapalı çevrim olmasını sağlar. Ölçülen süre, gerçekleşen arıza sayısı ve tüketilen malzeme bilgisi periyot ve süre tahminlerini sürekli iyileştirir. Bütçe değerlendirmesinde ise işçilik, malzeme, dış servis ve duruş kaybı birlikte ele alınmalıdır.

• İş emri, açılıştan kapanışa kadar durumuyla birlikte izlenmelidir.
• Önceliklendirme güvenlik ve üretim etkisiyle birlikte yapılır, maliyet tek ölçüt değildir.
• Kapasite, teknisyen sayısı ile çalışma süresinin çarpımı olarak hesaplanır.
• MTBF arıza sıklığını, MTTR ise onarım süresini gösterir.
• Kapanış kayıtları, planlamanın gelecekteki veri kaynağıdır.

Ne Öğreneceğiz

Bakım işlerinin iş emriyle kayıt altına alınması, önceliklendirilmesi, kapasiteye göre planlanması ve kapatılarak raporlanması süreçlerini kapsayan konudur. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• İş emri yapısını ve akışını açıklar.
• Bakım işlerini etki ve aciliyet ölçütlerine göre önceliklendirir.
• İşçilik kapasitesini hesaplar ve planlı bakım payını belirler.
• MTTR ve MTBF değerlerini hesaplayarak güvenilirliği değerlendirir.
• Kapanış kayıtlarını kullanarak planlamayı gerçek veriye dayandırır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• İş emri; ekipman, kapsam, öncelik, sorumlu, güvenlik koşulu ve tahmini süreyi içerir.
• Durdurma emri ile planlı emrin açılma ve başlama koşulları farklıdır.
• Önceliklendirmede güvenlik, üretim duruşu ve hizmet düzeyi birlikte değerlendirilir.
• İşçilik kapasitesi teknisyen sayısı ile çalışma günü ve saatinin çarpımıdır.
• MTBF iki arıza arasındaki ortalama süreyi, MTTR ortalama onarım süresini gösterir.
• Bekleme nedenleri kayda geçirilmezse gecikmelerin kaynağı bilinmez.
• Kapanış kaydı, planlamanın gelecekte kullandığı birincil veridir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir makinede 3 arıza için toplam onarım süresi 6 saattir. Ortalama onarım süresi kaç saattir?

1. Adım 1: Toplam onarım süresi arıza sayısına bölünür.
2. Adım 2: 6 / 3 işlemi uygulanır.
3. Adım 3: Sonuç 2,0 saat olarak bulunur ve MTTR olarak kaydedilir.

Sonuç/cevap: 2,0 saat

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Açık 12 iş emri toplam 48 saat beklemiştir. İş emri başına ortalama bekleme süresi kaç saattir?

1. Adım 1: Toplam bekleme süresi iş emri sayısına bölünür.
2. Adım 2: 48 / 12 işlemi uygulanır.
3. Adım 3: Sonuç 4 saat olarak bulunur ve en sık gecikme nedeni incelenir.

Sonuç/cevap: 4 saat

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Ortalama Onarım Süresi konusunun adımları:

1. Adım 1: Toplam onarım süresi arıza sayısına bölünür.
2. Adım 2: 6 / 3 işlemi uygulanır.
3. Adım 3: Sonuç 2,0 saat olarak bulunur ve MTTR olarak kaydedilir.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Önceliklendirmeyi yalnızca maliyete göre yapmak: Düşük maliyetli ama yüksek güvenlik riski taşıyan işler, maliyetli göründükleri için plana sona atılır. Önceliklendirme güvenlik, üretim duruşu ve hizmet düzeyi ile birlikte yapılmalıdır.

İş emrini doğrulamadan kapatmak: Kriter ölçülmeden kapatılan emir, tamamlanmış sayılır. Arıza kısa sürede tekrarladığında hangi adımın atlandığı anlaşılamaz; doğrulama kaydı zorunludur.

Gerçekleşen süreyi kaydetmemek: Tahmini süre kaydedilir, gerçekleşen süre kaydedilmezse planlama hep yanlış kalır. Ölçülen süre, sonraki dönemlerin en değerli verisidir.

Birikmiş işi izlememek: Açık iş emri sayısı ve bekleme süresi takip edilmezse kapasite darboğazı geç fark edilir. O dönemde emirlere yanıt vermek zorlaşır ve gecikmeler zincirleme büyür.

Dış servis işlerini planlama aşamasında atlamak: Kapsam dışı işler planlama dışında bırakılırsa iş sırası bozulur. Yetkinlik ve süre gereksinimi baştan tanımlanmalı ve ekibin takvimine yazılmalıdır.

Özet

Bakım planlaması, işlerin kapsamı, önceliği, sorumlusu ve zamanıyla belirlendiği ölçülebilir bir süreçtir. İş emri, açılış, planlama, atama, uygulama, doğrulama ve kapanış aşamalarından geçer; durum alanı sayesinde her aşama izlenebilir. Acil arıza emri ile planlı emrin açılma koşulları farklıdır. Önceliklendirme yalnızca maliyete göre yapılmaz; güvenlik, üretim duruşu ve hizmet düzeyi birlikte değerlendirilir. İşçilik kapasitesi, teknisyen sayısı ile çalışma günü ve günlük saatin çarpımıdır; bu kapasitenin bir oranı planlı bakıma ayrılır. MTBF iki arıza arasındaki ortalama süreyi, MTTR ortalama onarım süresini gösterir. Beklenen yıllık arıza sayısı, yıllık çalışma süresinin arıza aralığına bölünmesiyle bulunur. Kapanış kaydında yapılan iş, kullanılan malzeme, süre ve sonuç yazılır; bu veri bir sonraki planlamaya geri beslenir.

Kendini Dene

Soru: Aylık bakım planı hazırlanacaktır. İşçilik kapasitesini hesaplayınız, planlı bakıma ayrılacak süreyi belirleyiniz, iş emirlerini önceliklendiriniz ve takvimi oluşturacak adımları yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Teknisyen sayısı, çalışma günü ve günlük saatin çarpımıyla aylık kapasitenin hesaplanması (4 puan); planlı bakım oranının belirlenip ayrılan sürenin hesaplanması (4 puan); iş emirlerinin güvenlik, üretim duruşu ve hizmet etkisi ölçütleriyle önceliklendirilmesi (5 puan); periyot çakışmalarının yıllık takvimde görülüp işlerin dağıtılması (4 puan); her emir için sorumlu, güvenlik koşulu ve ölçülebilir kabul kriterinin tanımlanması (3 puan).