Konu Anlatımı
Üretim Planlaması ve Bakım Koordinasyonu
Üretim planlaması ile bakım planlamasının ayrı yürütülmesi, birbirini bekleyen iki süreci zorlar: üretim planı bakım penceresini görmez, bakım planı da üretim yükünü bilmez. Sonuç, plansız duruş ve bekleyen iş yığınıdır. Bu nedenle iki plan ortak bir takvimde, ortak verilerle birleştirilir.
Kapasite ve Darboğaz
Kapasite hesabında temel değişkenler; birim süre, çalışma süresi, makine sayısı, ürün değişim sayısı ve planlı duruş süresidir. Birim süre ile çalışma süresi bölündüğünde bir makineden elde edilebilecek adet bulunur. Ürün çeşitliliği arttıkça ayar süreleri ve ürün değişim sayısı artar; kapasite hesabı bu değişimi içermek zorundadır.
Darboğaz, kapasitesi diğer adımlardan düşük olduğu için tüm hattın hızını belirleyen adımdır. Darboğazın hızı artırılmadan hattın toplam çıktısı artmaz; aksine darboğazın önünde bekleyen iş yığılır ve ara stoklar büyür. Darboğazın duruşu, hattın duruşu anlamına geldiği için bakım önceliği en yüksek ekipmandır.
Planlı Duruş ve Onarım Penceresi
Planlı duruş, önceden bilinen, planlanabilir ve ekibin hazırlayabildiği duruştur. Onarım penceresi; bakımın yapılacağı gün, tahmini süre, gereken ekip, yedek parça ve ekipmanın duruşta olacağı aralıktan oluşur. Pencere kesinleştirilmeden üretim planı kapatılmaz.
Planlı duruşun planlı olması, onarım süresini kısaltır. Yedek parça, özel ekip ve iş emri önceden hazırlandığı için arıza anında geçen süre azalır. Buna karşılık planlı duruş, üretim adedini bilinçli olarak düşürür; bu kayıp planlama ile kabul edilebilir bir maliyettir. Yıllık bakım duruşunun üretimin en yoğun olduğu döneme bırakılması ise kapasite kaybını büyütür.
Planlı ve Plansız Duruş Kaydı
Duruş süreleri kayıt altına alınır ve ikiye ayrılarak izlenir. Planlı duruşta önceden planlanmış iş yapılır; plansız duruşta ise arıza ya da beklenmedik bir nedenle üretim durur. Bu ayrım, önleyici bakımın ekonomik gerekçesini üretir: plansız duruşun toplam süresi düşürülürse aynı kapasite daha fazla üretimle kullanılır.
Kayıt tutulmazsa kapasite kaybının kaynağı bilinmez ve önlem yanlış yere yapılır. Duruş kaydında başlangıç ve bitiş saati, nedeni, ekipman durumu ve yapılan iş yazılır. Ay sonunda duruş süreleri üretim kayıtlarıyla karşılaştırılarak plan uyumuna bakılır.
Kullanılabilirlik ve Etkinlik
Kullanılabilirlik, toplam süreden duruş süresi çıkarılarak bulunur. Performans, istenen çevrim süresinin gerçek çevrim süresine oranıdır; kalite ise sağlam ürün oranıdır. Toplam ekipman etkinliği bu üç oranın çarpımıdır. Etkinlikteki kayıp, hangi bileşende olduğunu gösterdiği için doğru yere müdahale edilmesini sağlar.
Ortalama onarım süresi ile arıza sıklığı ayrı ayrı takip edilmelidir. Duruş süresini azaltmak istiyorsanız önce onarım süresine odaklanmak, arıza sayısını azaltmak istiyorsanız ise önleyici bakımı güçlendirmek gerekir. Bu iki yol birbirine karıştırıldığında alınan önlem yanlış olur.
Ortak Planlama Düzeni
Bakım ve üretim planı zaman çizelgesi ya da takvim üzerinde birleştirilir. Haftalık planlama toplantısında hangi ekipmanın hangi gün, ne kadar süre bakımda olacağı ortaklaşa belirlenir. Üretim planındaki her değişiklik bakım planında değerlendirilir; üretim planına göre şekillenen bir bakım planı, üretimin sürekliliğini koruyamaz.
Planın uyum oranı, ertelenen bakım sayısı ve planlı duruş süresi izlenerek planlama disiplini ölçülür. Bekleyen iş emirleri biriktiyse bakım kapasitesi yetersizdir; bu durumda önceliklendirme kuralları ve ek kaynak planı gözden geçirilir.
Görev sınırları yazılı olarak tanımlanır. Bakım personeli hangi işlemi kendisinin, üretim personeli hangi işlemi kendisinin yapacağı netleşir. Belirsiz sınırlar, gereksiz çağrı ve gecikme gibi sorunların başlıca nedenidir.
Ne Öğreneceğiz
Üretim kapasitesinin, planlı duruşların ve bakım işlerinin birlikte planlanmasını sağlayarak üretim kaybının öngörülmesini ve azaltılmasını amaçlayan çalışma düzenidir. Bu konuda ögrenme çıktıları:
- Üretim planlaması ile bakım planlamasının ilişkisini açıklar.
- Kapasite, çevrim süresi ve darboğaz kavramlarını hesaplar.
- Planlı ve plansız duruş sürelerini kaydeder ve karşılaştırır.
- Ekipman kullanılabilirliği ve toplam ekipman etkinliğini hesaplar.
- Bakım ve üretim planlarını ortak bir takvimde birleştirir.
Ön Bilgi
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
- Üretim ve bakım planı ortak takvimde, ortak verilerle birlikte yürütülür.
- Darboğaz ekipman, hattın toplam hızını belirlediği için bakım önceliği en yüksektir.
- Onarım penceresi; gün, süre, ekip ve yedek parça bilgisiyle birlikte tanımlanır.
- Planlı duruşta yedek parça ve ekip hazır olduğu için onarım süresi kısalır.
- Planlı ve plansız duruş süreleri ayrı kaydedilir; kayıt tutulmazsa kayıp kaynağı bilinmez.
- Üretim planındaki her değişiklik, bakım planında birlikte değerlendirilir.
Basit Örnek ve Günlük Yaşam
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Birim süresi 4 dakika olan bir makinede günde 6 saat çalışılmaktadır. Günlük üretim adedi kaçtır?
- Adım 1: Günlük çalışma süresi dakikaya çevrilir.
- Adım 2: Bu süre birim süreye bölünür.
- Adım 3: Sonuç, ürün değişim ve duruş düşülmeden ham kapasite olarak kullanılır.
Sonuç/cevap: Günlük üretim adedi 90 olarak hesaplanır.
İleri Örnek
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Bir ekip için haftalık bakım kapasitesi 60 saat, planlanan bakım yükü 78 saattir. Bakım yükü yüzde kaçtır?
- Adım 1: Planlanan bakım süresi belirlenir.
- Adım 2: Bu süre kullanılabilir bakım kapasitesine bölünür.
- Adım 3: Oran yüzdeye çevrilir; kapasite aşımı olduğu için önceliklendirme ve ek kaynak planlanır.
Sonuç/cevap: Bakım yükü %130 olarak hesaplanır; kapasite aşıldığı için ek kaynak planlanmalıdır.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Örnek 1: Günlük Kapasite Hesabı konusunun adımları:
- Adım 1: Günlük çalışma süresi dakikaya çevrilir.
- Adım 2: Bu süre birim süreye bölünür.
- Adım 3: Sonuç, ürün değişim ve duruş düşülmeden ham kapasite olarak kullanılır.
Karşılaştırma Tablosu
| Kavram | Açıklama |
|---|
| Üretim ve bakım planı ortak takvimde, or | Üretim ve bakım planı ortak takvimde, ortak verilerle birlikte yürütülür. |
| Darboğaz ekipman, hattın toplam hızını b | Darboğaz ekipman, hattın toplam hızını belirlediği için bakım önceliği en yüksektir. |
| Onarım penceresi; gün, süre, ekip ve yed | Onarım penceresi; gün, süre, ekip ve yedek parça bilgisiyle birlikte tanımlanır. |
| Planlı duruşta yedek parça ve ekip hazır | Planlı duruşta yedek parça ve ekip hazır olduğu için onarım süresi kısalır. |
| Planlı ve plansız duruş süreleri ayrı ka | Planlı ve plansız duruş süreleri ayrı kaydedilir; kayıt tutulmazsa kayıp kaynağı bilinmez. |
| Üretim planındaki her değişiklik, bakım | Üretim planındaki her değişiklik, bakım planında birlikte değerlendirilir. |
Sık Yapılan Hatalar
Planlı duruşu verimsizlik saymak: Planlı duruş, bilinçli bir kapasite kaybıdır; plansız duruştan farklı biçimde değerlendirilmelidir.
Birim süreyi saat olarak kullanmak: Süre birimi karıştırıldığında kapasite on kat sapar; hesap önce aynı birime çevrilmelidir.
Toplam ekipman etkinliğini oranların toplamı sanmak: Etkinlik üç oranın çarpımıdır; toplama işlemi sonucu tamamen değiştirir.
Duruş kaydı tutmamak: Kayıt yoksa kapasite kaybının kaynağı bilinmez ve önlem yanlış yere yapılır.
Bakım planını üretim planından bağımsız yazmak: Planlar ayrı yazılırsa bakım penceresi üretim yüküyle çakışır ve plansız duruş artar.
Özet
Üretim planlaması ile bakım planlamasının birlikte yürütülmesi, üretim kaybının öngörülmesini ve azaltılmasını sağlar. Kapasite hesabında birim süre, çalışma süresi, makine sayısı, ürün değişim sayısı ve planlı duruş süresi birlikte değerlendirilir. Darboğaz, kapasitesi en düşük olduğu için tüm hattın hızını belirleyen ve en yüksek bakım önceliğine sahip adımdır. Onarım penceresi; gün, tahmini süre, gereken ekip ve yedek parça bilgisiyle tanımlanır; yedek parça ve ekip hazır olduğu için planlı bakımda onarım süresi kısalır. Planlı ve plansız duruş süreleri ayrı kaydedilerek izlenir. Ekipman kullanılabilirliği toplam süreden duruş çıkarılarak, performans istenen çevrim süresinin gerçek çevrim süresine oranıyla ölçülür; toplam ekipman etkinliği bu oranların çarpımıdır. Bakım ve üretim planları ortak zaman çizelgesinde birleştirilir, haftalık toplantılarda ekipman bazında duruş aralıkları ortaklaşa belirlenir ve plan uyumu ile bekleyen iş emri birikimi izlenir.
Kendini Dene
Soru: Bir üretim hattı için bakım planını üretim planıyla birlikte hazırlayınız: kapasite hesabını, darboğazı belirleyiniz, planlı duruş pencerelerini yerleştiriniz ve hangi göstergelerle planı izleyeceğinizi yazınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Birim süre, çalışma süresi ve makine sayısıyla kapasitenin hesaplanması (3 puan); kapasitesi en düşük adımın darboğaz olarak belirlenmesi (2 puan); üretimin düşük olduğu döneme planlı duruş pencerelerinin yerleştirilmesi (3 puan); her bakım için süre, ekip ve yedek parça bilgisinin yazılması (3 puan); plan uyum oranı, ertelenen bakım sayısı ve bekleyen iş emri birikiminin izlenmesi (2 puan); üretim planı değiştiğinde bakım planının birlikte gözden geçirilmesi (2 puan).
