12. SınıfMetal Teknolojisi

Tolerans ve Ölçülendirme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Nominal ölçü ile gerçek ölçü arasındaki ilişkiyi açıklar.
Üst sınır ve alt sınır değerlerini nominal ölçüye sapmaları uygulayarak hesaplar.
Tolerans bandının genişliğini verilen sapmalardan yararlanarak bulur.
Ölçülen değer ile nominal arasındaki farkı sapma olarak yorumlar ve karar verir.
Serbest geçme ve geçmez bağlantıda boşluk ya da sıkma payını hesaplar.
Alet çözünürlüğü ile yüzey pürüzlülüğünün ölçüm sonucunu nasıl etkilediğini tartışır.

Nominal ölçü tek başına bir imalat hedefidir; kabul kararı nominal ile sınırlar arasında verilir.
Üst sınır nominal ölçüye üst sapmanın eklenmesiyle, alt sınır ise alt sapmanın düşülmesiyle bulunur.
Tolerans bandının genişliği, üst sapma ile alt sapmanın mutlak değerlerinin toplamıdır.
Ölçüm sapması, ölçülen değer ile nominal değer arasındaki farktır ve işareti hatanın yönünü gösterir.
Serbest geçme bağlantısında iki çap arasındaki fark boşluk payıdır.
Geçmez bağlantıda iki çap arasındaki fark sıkma payı olarak yorumlanır.
Tolerans bandı, aletin çözünürlüğünden geniş seçilmelidir; aksi hâlde ölçüm güvenilmez olur.

Üst sınır (mm) = nominal ölçü (mm) + üst sapma (mm)
Alt sınır (mm) = nominal ölçü (mm) − alt sapma (mm)
Tolerans bandı genişliği (mm) = üst sapma (mm) + alt sapmanın mutlak değeri (mm)
Ölçüm sapması (mm) = ölçülen değer (mm) − nominal ölçü (mm)
Boşluk payı (mm) = delik çapı (mm) − mil çapı (mm)
Sıkma payı (mm) = mil çapı (mm) − delik çapı (mm)
Ölçüm kararı: sapma ≤ tolerans genişliği ise parça kabul, değilse ayrılır

Alt sapmayı çıkarma yerine toplamak: Alt sınır, nominal değerden alt sapma düşülerek bulunur; sapmayı ekmek alt sınırı büyütür ve çok gevşek bir kabul aralığı doğar.
Toleransı iki yana birden uygulamak: Tolerans tek bir yönde işaretlenmişse yalnız o yönde uygulanır; iki yana birden uygulamak bandı gereksiz yere genişletir.
Sınır değerini matematiksel yuvarlamayla karara bağlamak: Sınırda kalan ölçüm, alet çözünürlüğü ve yüzey pürüzlülüğü ile birlikte yorumlanır; salt matematiksel karar hatalıdır.
Bağlantı payını iki çapın toplamı olarak almak: Çalışma payı, iki çap arasındaki farktır; toplam kullanmak payı iki katından fazla gösterir.
Geçmez bağlantıda boşluğun olacağını sanmak: Geçmez bağlantıda mil çapı delik çapından büyüktür; ortada boşluk değil sıkma oluşur ve montaj kuvveti gerekir.
Ölçüm kaydını sadece kâğıtla tutmak: Kayıt, denetimde ölçümün geçerli olduğunu gösteren belgedir; kayıtsız bir ölçüm sonucu kabul dışı bırakılabilir.

Çizimde nominal ölçüyü ve iki sapmayı ayrı renklerle yaz; hangisinin ne olduğu sonradan karışmasın.
Sınırda kalan bir ölçümde matematiksel sonuca değil, alet çözünürlüğüne bak.
Bant genişliğini imalat yönteminin verebileceği sağlamlıkla karşılaştır; çok dar bant üretimi zorlaştırır.
Bağlantı tipi seçerken hareket gereksinimi ile konum hassasiyetini birlikte sor.
Ölçüm kaydına ölçülen değeri, alet kimliğini ve tarihi aynı satıra yaz.
Sapmanın işaretine bakarak hatanın malzeme mi işlem mi kaynaklı olduğunu tahmin et.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.