12. SınıfMetal Teknolojisi
Kazıma, Torno ve Freze İşlemleri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Kazıma, perdah ve bitirme işlemlerini amaç ve yüzey kalitesi bakımından karşılaştırır.
- Torna ve freze tezgâhlarının hareket düzenini, işleyebileceği geometrileri açıklar.
- Kesme hızı, ilerleme ve kesim derinliği arasındaki ilişkiyi hesaplayarak yorumlar.
- Talaş biçimi ve kırpma tipi üzerinden takım durumunu değerlendirir.
- Aparat bağlama, uzun parça desteği ve koruyucu önlemleri iş güvenliği çerçevesinde uygular.
Önemli noktalar
- Kesme hızı çevresel hızdır; aynı takımda çap büyüdükçe devir sayısı düşürülür.
- İlerleme, takımın bir devirde ilerlediği mesafe ve takım başına talaş miktarıdır.
- Kesim derinliği, bir devirde alınan malzeme kalınlığıdır ve takım yükünü belirler.
- Uzun ve kıvrık talaş iyi kesme koşuluna, kısa talaş hızlı aşınmaya işaret eder.
- Güdüm kabartısı, aşırı ilerleme ve yanlış yaklaşma açısının sonucu olarak oluşur.
- İş parçası, aparata tamamen sıkılmayan biçimde ve destek pabucuyla bağlanmalıdır.
- Talaş, tezgâh üzerinde uzun süre bırakılırsa delik ve aşınmış yüzeylere yol açar.
Formüller ve kurallar
- Kesme hızı (m/dk) = pi × çap (mm) × devir sayısı (devir/dk) / 1000
- Devir sayısı (devir/dk) = 1000 × kesme hızı (m/dk) / (pi × çap (mm))
- İlerleme hızı (mm/dk) = ilerleme (mm/devir) × devir sayısı (devir/dk)
- Toplam işleme süresi (dk) = işlenecek boy (mm) / (ilerleme (mm/devir) × devir sayısı (devir/dk))
- Kesilen alan (mm²) = ilerleme (mm) × kesim derinliği (mm)
- Talaş hacmi (cm³/dk) = ilerleme hızı (mm/dk) × kesim derinliği (mm) × çevre uzunluğu (mm) / 1000
- Devir kuralı: çap iki katına çıkarsa devir sayısı yarıya iner
Sık yapılan hatalar
- Kesme hızını çap arttıkça artırmak: Çevresel hız çapla doğru orantılıdır; hız yükselirken devir düşürülmezse takım anında çatlar.
- İlerlemeyi aşırı büyütmek: Yüzey pürüzlülüğü artar, güdüm oluşur ve takım kırılması ya da parça fırlaması görülür.
- Kesim derinliğini artırıp ilerlemeyi sabit tutmak: Takım tek noktadan ağır yük taşır, ısı birikir ve takım kırılması riski artar.
- Parçayı aparata gevşek bağlamak: Gevşek parça işlem sırasında kayar; bu hem ölçü hatası hem takım kırılması üretir.
- Uzun talaşı elle almak: Keskin talaş elde deri kesiklerine yol açar; talaş temizliği pense ve eldivenle yapılır.
- Tezgâh durdurmadan takım değiştirmek: Dönen takım elle tutulursa parça kopukluk, gövde yaralanması gibi ağır sonuçlar doğurur.
Hızlı tekrar ipuçları
- Devir sayısını değiştirdiğinde ilerleme değerini de gözden geçir; ikisi birlikte çalışır.
- Yeni bir iş parçasına geçerken önce sıfır noktasını doğrula, sonra tezgâhı çalıştır.
- Talaş durduğunda işlemi sürdürmek yerine takımı ve parametreleri yeniden değerlendir.
- Uzun parçaları işlerken desteği parçanın ağırlık merkezine yakın noktaya yerleştir.
- Güdüm varsa ilerleme ile yaklaşma açısını birlikte düzelt, tek başına derinlikle uğraşma.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.