Konu Anlatımı
TPM ve Planlı Bakım Yönetimi
Planlı bakım, arıza olmadan önce yapılan ve ekipmanın belirlenen süre boyunca sağlıklı çalışmasını amaçlayan bakım türüdür. Bütüncül üretim bakımı yaklaşımında bakım, yalnızca teknisyenin işi değil; operatörün günlük temizlik ve yağlamasından üretim planlamasına kadar herkesin katkısıyla yürüyen bir süreçtir.
Bakımın Sınıflandırılması
Bakım dört ana başlıkta incelenir. Temel (günlük) bakım operatör tarafından yürütülür; zamanlı bakım takvime bağlı periyotlarla yapılır. Koşullu bakım, bir ölçüm değeri eşiğe ulaştığında devreye girer. Acil bakım ise arıza sonrası yapılan kurtarma çalışmasıdır. Acil bakımın oranı yükseldikçe üretim kaybı ve beklenmedik duruş artar.
Planlı Bakım Programı
Plan, ekipmanı, periyodu, uygulanacak işlemleri, gerekli yedek parçayı, sorumluyu ve tahmini süreyi içermelidir. Planlı bakım için üretimin durduğu aralıklar ayrılır; bu yaklaşım planlı bakım oranını yükseltir. Bakım planı esnemez, yıllıktan aylığa ve günlüğe doğru kademeli olarak ayrıştırılır.
Arıza Göstergeleri ve Hesapları
Ortalama arıza aralığı, toplam çalışma süresinin arıza sayısına bölünmesiyle bulunur. Ortalama onarım süresi ise toplam müdahale süresinin arıza sayısına bölünmesidir. Kullanılabilirlik, bu iki değerden türetilir. Toplam ekipman verimliliği ise kullanılabilirlik, performans ve kalite bileşenlerinin çarpımı olarak hesaplanır.
Genel Bakım ve Güvenlik
Temizlik ve yağlama, en sık ihmal edilen ve en düşük maliyetli bakım faaliyetleridir. Greslemede önce eski gres temizlenmeli, aksi hâlde yatak aşırı ısınır. Bakım sırasında enerji kontrol adımları (ayır, kilitle, depolanmış enerjiyi boşalt, geri gelmediğini doğrula) uygulanmadan hiçbir müdahale yapılmaz.
Yedek Parça ve İkmal
Kritiklik; arıza sıklığı, temin süresi ve duruşun üretime etkisiyle belirlenir. Uzun temin süreli kritik parçalar önceden stokta tutulur. Beklenen arıza süresi hesabı, planlı bakım oranını yükseltmenin önemli bir göstergesidir.
Bakım Kaydı ve Geri Bildirim
Kayıt; arıza, müdahale süresi, değişen parça ve tespit sonucunu içerir. Kayıt tutulmazsa güvenilirlik göstergeleri hesaplanamaz. Tekrarlayan arızalarda kök neden analizi yapılır ve planlı bakım programı buna göre güncellenir. Kısa süreli duruşlar da günlük kaydedilerek toplam kayıp hesaplanır.
Bakım ve Üretim İlişkisi
Bakım, üretimin karşıtı değil tamamlayıcısıdır. Duruş süresi kısaldıkça planlanan üretim saati artar ve teslim tarihleri tutturulur. Bu nedenle bakım planı üretim planıyla birlikte hazırlanır, aynı toplantıda gözden geçirilir ve sapmalar aylık olarak değerlendirilir.
Planlı Bakım Programı ve Göstergeler
Planlı bakım, arıza olmadan önce yapılan ve ekipmanın belirli süre sağlıklı çalışmasını amaçlayan bakım türüdür. Bütüncül üretim bakımı yaklaşımında bakım yalnızca teknisyenin işi değildir; kullanıcı da günlük kontrollerden sorumludur. Temizlik, yağlama ve sıkma gibi basit işler operatör tarafından yapılır.
Planlı bakım programında her ekipman için periyot, kapsam, sorumlu ve gerekli yedek parça yazılır. Aritmetik MTBF (ortalama arıza aralığı) ve MTTR (ortalama onarım süresi) değerleri arıza kayıtlarından hesaplanır; en çok arızalanan ekipman önceliklendirilir.
| Gösterge | Hesaplama | Kullanımı |
|---|
| MTBF | Toplam çalışma süresi ÷ arıza sayısı | Güvenilirlik düzeyi |
| MTTR | Toplam onarım süresi ÷ arıza sayısı | Onarım süresi |
| Planlı bakım oranı | Planlı bakım süresi ÷ toplam bakım süresi | Bakım planına uyum |
| Açık arıza sayısı | Bekleyen arıza adedi | Bekleme süresi |
Günlük Hayattan Bir Örnek
Bir konveyörün arıza kayıtlarında aylar içinde aynı rulman arızası üç kez görüldü. Rulman değiştirilmekle kalındığında arıza sürdü; hizalama kontrolü yapıldığında kızak üzerindeki burulma giderildi ve arıza tekrarlamadı.
Özet
- Planlı bakım arıza öncesi yapılır.
- Basit kontroller kullanıcı tarafından yapılır.
- Programda periyot, kapsam, sorumlu ve yedek parça yazılır.
- MTBF ve MTTR arıza kayıtlarından hesaplanır.
- Tekrarlayan arıza kök nedenden araştırılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Sadece parça değiştirmek: Arıza kök nedeni bulunmadan yapılan değişim, arızanın tekrarına yol açar. Kök neden analizi yapılmalıdır.
- Günlük kontrolleri ihmal etmek: Temizlik ve yağlama ihmal edildiğinde planlı bakım beklenmeden gerekli hâle gelir.
- Bakım kaydını kapatmamak: Bakım yapıldı ama yazılmadıysa ikinci bir arızada aynı yerden başlanır.
Ne Öğreneceğiz
Bütüncül üretim bakımı yaklaşımıyla planlı bakımın planlanmasını, arıza göstergelerinin hesaplanmasını, yedek parça ikmalini ve bakım kayıt düzenini kapsar. Bu konuda ögrenme çıktıları:
- Bakım türlerini ayırt eder ve planlı bakımın avantajını açıklar.
- MTBF, MTTR ve kullanılabilirlik göstergelerini hesaplar.
- Bakım sıklığını ve kapsamını planlama verisine göre belirler.
- Kritik yedek parçaları gerekçesiyle seçer ve ikmal eder.
- Bakım kayıtlarını düzenler ve arıza kök nedenini analiz eder.
Ön Bilgi
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
- Planlı bakım arıza olmadan önce yapılır; temel amacı beklenmedik duruşu önlemektir.
- Acil (kurtarma) bakım pahalıdır; planlı bakım oranı yükseldikçe toplam duruş azalır.
- Bakım kayıtları olmadan ortalama arıza aralığı ve ortalama onarım süresi hesaplanamaz.
- Yağlama ve temizlik en ucuz bakım faaliyetleridir; greslemede önce eski gres temizlenir.
- Bakım sırasında enerji kontrol adımları uygulanmadan müdahale edilmemelidir.
- Kritik yedek parça, arıza sıklığı ve temin süresi birlikte değerlendirilerek belirlenir.
İleri Örnek
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Aynı üretim hattında üç ay üst üste benzer arıza kaydedildi. Ne yapılmalıdır?
- Adım 1: Arıza kayıtlarını karşılaştırıp ortak faktörü belirle.
- Adım 2: Kök nedeni belirle ve müdahale yöntemini değiştir.
- Adım 3: Planlı bakım sıklığını ve periyodu güncelle.
Sonuç/cevap: Tekrarlayan arıza rastlantı değildir; kök neden analizi yapılır ve bakım programı buna göre güncellenir.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Örnek 1: MTBF Hesabı konusunun adımları:
- Adım 1: Toplam çalışma süresi ve arıza sayısını belirle.
- Adım 2: Toplam süreyi arıza sayısına böl.
- Adım 3: Sonucu hedef aralıkla karşılaştır.
Karşılaştırma Tablosu
| Kavram | Açıklama |
|---|
| Planlı bakım arıza olmadan önce yapılır; | Planlı bakım arıza olmadan önce yapılır; temel amacı beklenmedik duruşu önlemektir. |
| Acil (kurtarma) bakım pahalıdır; planlı | Acil (kurtarma) bakım pahalıdır; planlı bakım oranı yükseldikçe toplam duruş azalır. |
| Bakım kayıtları olmadan ortalama arıza a | Bakım kayıtları olmadan ortalama arıza aralığı ve ortalama onarım süresi hesaplanamaz. |
| Yağlama ve temizlik en ucuz bakım faaliy | Yağlama ve temizlik en ucuz bakım faaliyetleridir; greslemede önce eski gres temizlenir. |
| Bakım sırasında enerji kontrol adımları | Bakım sırasında enerji kontrol adımları uygulanmadan müdahale edilmemelidir. |
| Kritik yedek parça, arıza sıklığı ve tem | Kritik yedek parça, arıza sıklığı ve temin süresi birlikte değerlendirilerek belirlenir. |
Kendini Dene
Soru: Yönerge: Seçtiğin bir tezgâh için yıllık planlı bakım programı hazırla; ekipmanları, periyotları, işlem adımlarını, gerekli yedek parçaları ve sorumluları tabloda göster, ardından planlı bakım oranını nasıl yükselteceğini yaz.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: tabloda en az dört ekipman ve dört farklı periyodun yazılması 5 puan; her ekipman için işlem adımları ve sorumlunun belirtilmesi 5 puan; kritik yedek parçaların gerekçesiyle seçilmesi 4 puan; planlı bakım oranını yükseltme yollarının (bakım penceresi, periyot ayarı) yazılması 4 puan; düzenli anlatım 2 puan. Toplam 20 puan.
