Onarım Kararı ve Arıza Analizi

Konu Anlatımı

Onarım Kararı ve Arıza Analizi

Üretimde bir makine durduğunda ilk soru neden durduğu değil, arızanın maliyetli olup olmadığıdır. Bütün arızalar aynı yolla ele alınamaz; kritik bir tezgâhın durması ile bir yardımcı tezgâhın durmasının sonucu aynı değildir. Bu nedenle onarım kararı, arızanın niteliği, ölçülen veriler ve ekonomik sınırlar birlikte değerlendirilerek verilir.

Arıza Sınıflandırması

• Hafif arıza: üretimi durdurmadan giderilebilen, kısa süreli müdahale gerektiren durumlardır.
• Orta arıza: belirli bir süre duruş oluşturan, ancak alternatif yöntemle üretimin sürdürülebileceği arızalardır.
• Ağır arıza: uzun süreli duruş ve yüksek maliyetli müdahale gerektiren, üretim planını doğrudan etkileyen arızalardır.

Arıza Kaynakları

Arıza genellikle dört ana kaynaktan çıkar. Mekanik kaynaklar aşınma, gevşeme, kırılma ve hizalama bozulmasıdır. Elektrik kaynakları kablo kopması, kontakör arızası ve sensör hatasıdır. İşletme kaynakları yanlış parametre, aşırı yükleme ve bakımın ertelenmesidir. Çevre kaynakları ise toz, nem, sıcaklık ve titreşimdir. Kaynak doğru sınıflandırılmadan önlenirse aynı arıza tekrarlar.

Aciliyet Derecelendirmesi

Aciliyet, arızanın üretim akışındaki konumuna ve yedek parça bulunabilirliğine göre belirlenir. Konveyör gibi tüm hattı durduran bir arıza en yüksek aciliyetle, yan hattaki bir yardımcı ekipman arızası ise daha düşük aciliyetle planlanır. Öncelik puanı = duruş süresi × aciliyet katsayısı yaklaşımı ile sıralama yapılabilir.

Onarım ve Yenileme Karşılaştırması

Onarım kararı ekonomik bir karşılaştırmadır. Onarım maliyeti = işçilik + yedek parça + ölçüm ve kalibrasyon gideri bulunur ve aynı verilerle yenileme maliyeti = yeni makine bedeli + montaj + devreye alma gideri karşılaştırılır. Onarım maliyeti yenileme maliyetine yakınsa, makine yaşına ve kalan ömrüne bakılır. Onarım her seferinde tekrarlanıyorsa maliyet toplamı hızla yenileme seviyesine ulaşır.

Önleyici Bakıma Geçiş

Aynı makinede belirli aralıklarla aynı arıza tekrarlıyorsa sorun tek tek onarım çözümü değildir. Arıza kayıtları tutulur, sıklık ve duruş süresi hesaplanır, kök neden araştırılır ve önleyici bakım planına madde olarak eklenir. Bu yaklaşım, tekrar eden müdahalenin maliyetini uzun vadede ortadan kaldırır.

Uygulama Adımları

1. Arızayı gözlemle, belirtiyi ve etki alanını yaz.
2. Ölçüm ve kontrol yöntemiyle kaynağı ayırt et.
3. Onarım ile yenileme maliyetini karşılaştır ve gerekçeli karar ver.
4. Kararı arıza kaydına işle, tekrarlama riskini değerlendir.

Kök Neden Analizi ve Onarım-Yenileme Karşılaştırması

Onarım kararı, arızanın neden ve sonucun birlikte değerlendirilmesiyle verilir. Aciliyet derecesi, üretim durması, güvenlik ve hizmet süresi ölçütlerine göre belirlenir. Kritik bir tezgâhın durması ile yardımcı bir tezgâhın durması aynı müdahaleyi gerektirmez.

Kök neden analizinde belirti, neden ve önlem üçlüsü yazılır. Yalnızca parça değiştirilirse aynı arıza tekrarlanabilir. Onarım ile yenileme karşılaştırmasında maliyet, arıza sıklığı, bekleme süresi ve ekipman yaşı birlikte değerlendirilir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Bir pompanın mekanik conta arızası üç kez tekrarladı. İlk iki onarımda conta değiştirildi; üçüncü arızada boru hattarındaki titreşimin contayı zorladığı görüldü. Destek bağlantısı düzeltildikten sonra arıza tekrar etmedi.

Özet

• Aciliyet derecesi üretim, güvenlik ve hizmet ölçütlerine göre verilir.
• Belirti, neden ve önlem yazılı olarak kaydedilir.
• Onarım ve yenileme maliyet, sıklık ve süre ile karşılaştırılır.
• Tekrarlayan arıza kök nedene yönelir.
• Önleyici bakıma geçiş değerlendirilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Yalnızca parça değiştirmek: Değiştirilen parça arızanın kök nedenini gidermezse sorun tekrarlanır.
2. Aciliyeti maliyete göre sıralamak: Güvenlik riski taşıyan bir arıza, düşük maliyetli olsa da önce ele alınır.
3. Arıza kaydı tutmamak: Kayıtsız arızalarda tekrarlama sayısı bilinmez ve karşılaştırma yapılamaz.

Ne Öğreneceğiz

Makine arızalarının belirlenmesi, arıza kaynaklarının sınıflandırılması ve onarım ile yeniden yatırım kararının ekonomik olarak değerlendirilmesini ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Makine arızalarını belirti ve etkiye göre sınıflandırır ve aciliyet derecesini belirler.
• Arıza kaynaklarını ölçüm ve gözlemle ayırt ederek kök neden analizi yapar.
• Onarım maliyeti ile yenileme maliyetini karşılaştırarak makul onarım kararı verir.
• Arıza sıklığı, duruş süresi ve planlı bakım verilerini izleyerek önleyici bakım önerisi oluşturur.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Onarım kararı yalnızca teknik değil, ekonomik ölçütlerle de desteklenmelidir.
• Arıza kaynağı doğru sınıflandırılmadan yapılan onarım, aynı arızanın tekrarlamasına yol açar.
• Kritik makinede aciliyet, üretim akışındaki konumdan belirlenir.
• Aynı arıza ikinci kez oluştuğunda tekrar onarım yerine önleyici bakım planı güncellenmelidir.
• Onarım maliyeti yenileme maliyetine yaklaştığında makine yaşı ve kalan ömür de değerlendirilir.
• Arıza kayıt tutulmadan yapılan onarımlar, tekrarlayan duruşların kaynağını ortaya çıkaramaz.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Bir pompada altı ayda 8 arıza kaydedilmiş, toplam çalışma süresi 1440 saat ise arıza sıklığı kaçtır?

1. Adım 1: Arıza sayısını toplam çalışma saatine böl.
2. Adım 2: Bölme işlemini uygula ve birimini belirle.
3. Adım 3: Sonucu saat başına arıza sayısı olarak yorumla.

Sonuç/cevap: Arıza sıklığı saatte yaklaşık 0,006 arızadır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Onarım ve Yenileme Karşılaştırması konusunun adımları:

1. Adım 1: İki maliyeti yan yana yaz ve aradaki farkı belirle.
2. Adım 2: Makine yaşını ve beklenen kalan ömrü karşılaştır.
3. Adım 3: Yakın maliyetlerde saha verisinin birikim hızını ve devreye alma süresini değerlendir.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Atölyedeki bir tezgâhta üç ay boyunca arıza kaydı tutulmuştur. Kayıtlardan duruş oranını, ortalama onarım süresini ve en sık görülen arıza tipini belirle; bu verilere dayanarak önleyici bakım planına iki madde öner.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: duruş oranının toplam duruşun toplam üretim süresine bölünmesiyle bulunması 4 puan; ortalama onarım süresinin toplam sürenin onarım sayısına bölünmesiyle bulunması 4 puan; arıza tiplerinin sıklık yüzdesine göre sıralanması 4 puan; iki önleyici bakım maddesinin gerekçesiyle yazılması 4 puan; kayıtların düzenli tutulmasına ilişkin notun eklenmesi 4 puan. Toplam 20 puan. Model cevap: En sık görülen arıza tipi sıklıkla tekrar eden mekanik aşınmadır; bakım planına yağlama aralığının kısaltılması ve periyodik kontrol maddesi eklenmelidir.