Konveyör ve Taşıma Sistemleri

Konu Anlatımı

Konveyör ve Taşıma Sistemleri

Konveyörler, malzemenin bir yerden başka yere taşınmasını düşük işçilik maliyetiyle sağlayan taşıma sistemleridir. İşletmede malzeme akışı planlanırken konveyör seçimi, taşınacak malzemenin özelliklerine ve kapasite ihtiyacına göre yapılır.

Konveyör Tipleri

• Bant konveyörü: düz ve eğimli taşıma, geniş yük aralığı.
• Rolörlü konveyör: ağır ve uzun parçaların taşınması.
• Zincir konveyör: ağır yük ve sıcak malzemeler için dayanıklıdır.
• Vida konveyör: dikey taşıma ve kapaklı akış sağlar.
• Palet konveyörü: tüm paletli kutuyu ve konteyneri taşır.

Konveyör seçiminde taşınacak malzemenin boyutu, ağırlığı, sıcaklığı ve akış hızı belirleyicidir. Bant hızı ile taşıma hacmi arasındaki denge, motor gücünü de doğrudan etkiler.

Kapasite Hesabı

Taşıma kapasitesi, taşınan malzemenin kesit alanı ile bant hızının çarpımından yararlanılarak bulunur. Kesit alanı, bandın geometrisi ve doluluk oranına bağlıdır; boş kesitlerin kullanılması yerine malzemenin taşınabileceği dolu kesit dikkate alınır. Bant hızı iki katına çıkarılırsa aynı doluluk oranında kapasite de iki katına çıkar, ancak motor gücü ihtiyacı artar.

Devir hesabında tambur çapı belirleyicidir: tamburdaki bir noktanın bant hızına ulaşması için gereken tur sayısı, bant hızının tambur çevresine bölünmesiyle bulunur.

Motor Gücü ve Sürücü

Taşıma işi için gereken güç, bandı çeken kuvvet ile bant hızının çarpımının verim katsayısına bölünmesiyle bulunur. Elde edilen değer motor gücünden büyükse motor uygun seçilir; küçükse gereksiz yatırım yapılmış olur. Sürücü tipi (kayışlı, dişli, zincirli veya doğrudan) seçilirken devir aralığı ve bakım kolaylığı gözetilir.

Konveyör Bakımı

Bant gerginliği, tambur ve rulman serbestliği, yağlama durumu ile bant yüzeyindeki aşınma periyodik olarak kontrol edilir. Yanlış gerginlik bant ömrünü kısaltır ve yangın riski doğurur. Rulman arızası çoğu zaman önce ses ve titreşimle belirginleşir.

İş Güvenliği

Konveyörün tehlikeli noktalarına (tambur, makine, sıkıştırma noktaları) koruyucu takılır. Bakım öncesi sistem durdurulur, enerji kesilir ve kilitleme uygulanır. Taşıma bandının üzerinden malzeme almak ve bandı elle temizlemek yasaktır; temizlik için bekletme ve kilitleme uygulanır. Toz birikimine karşı düzenli temizlik ve yangın riskinin azaltılması esastır.

Kapasite Hesabı, Sürücü Seçimi ve Bakım

Konveyör seçimi, taşınacak malzemenin kütlesi, şekli ve kırılganlığı ile taşıma mesafesine göre yapılır. Kapasite saatlik taşınabilir miktar olarak hesaplanır; hesapta güvenlik katsayısı kullanılır. Bant hızı artırıldığında kapasite artar ancak düşen malzeme miktarı da artar.

Motor gücü, geçen malzeme ağırlığı, rulo sürtünmesi, eğim ve verim dikkate alınarak seçilir. Kayışlı veya zincirli sürücülerde gerginlik periyodik kontrol edilir. Konveyör bakımında bant gerginliği, rulo serbestliği ve yağlama önceliklidir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Paletli bir konveyörde sürekli duruş yaşanıyordu. Kontrolde, konveyörün bekleme sırasında da çalıştığı ve üzerinde kalmış bir kutu nedeniyle sensörün sürekli durum algıladığı görüldü. Bekleme sırasında motorun kapatılması planlandı.

Özet

• Seçim malzeme kütlesi ve şekline göre yapılır.
• Kapasite hesabında güvenlik katsayısı kullanılır.
• Motor gücü yük, eğim ve verimle belirlenir.
• Bant gerginliği ve rulo serbestliği periyodik kontrol edilir.
• Bakımda konveyör enerjisi kesilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Enerjiyi kesmeden bakım yapmak: Bakım sırasında konveyör hareketi ağır yaralanmalara yol açar.
2. Kapasiteyi yükle göre artırmamak: Bant hızlandırıldığında ürün konveyörden düşebilir.
3. Yanlış hızda taşıma yapmak: Kırılgan üründe yüksek hız hasara yol açar; hız ürüne göre seçilir.

Ne Öğreneceğiz

Konveyör tiplerini, taşıma kapasitesi ve motor gücü hesaplarını, tambur-rulman bakımını ve taşıma sistemlerinde iş güvenliği kurallarını kapsayan uygulama konusu. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Konveyör tiplerini ve kullanım alanlarını ayırt eder.
• Taşıma kapasitesi ve bant hızı hesaplar.
• Motor gücü ve devir hesaplarını yapar.
• Bakım sırasında arıza kaynağını belirler.
• Taşıma sistemlerinde iş güvenliği önlemlerini uygular.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Taşıma kapasitesi, bant hızı ile taşınan malzeme kesit alanının çarpımına bağlıdır.
• Tambur çapı küçüldükçe aynı bant hızı için gereken tambur devri artar.
• Motor gücü, taşıma gücünün verim katsayısına bölünmesiyle belirlenir.
• Yanlış bant gerginliği bant ömrünü kısaltır ve yangın riskini artırır.
• Bakım öncesi konveyör durdurulur, enerji kesilir ve kilitleme uygulanır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Konveyör bandı ileri giderken üzerinden kayıyor ve rulmanlar yüksek ses çıkarıyor. Hangi adımlar izlenmelidir?

1. Adım 1: Üniversal sistemi durdurun ve enerjiyi kesin.
2. Adım 2: Tambur, rulman ve gerginlik durumunu kontrol edin.
3. Adım 3: Bant gerginliğini ve tambur hizasını düzeltip yeniden deneyin.

Sonuç/cevap: Önce güvenlik, ardından gerginlik ve rulman kontrolü yapılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Taşıma Kapasitesi konusunun adımları:

1. Adım 1: Kapasite bağıntısını yazın: hız × kesit × 3600 × yoğunluk × katsayı.
2. Adım 2: Değerleri yerine koyun: 1 × 0,05 × 3600 × 1,2 × 0,8.
3. Adım 3: Çarpımı tamamlayın: sonuç 172,8 t/saat olarak bulunur.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Yönerge: Bant hızı 0,75 m/s, dolu kesit alanı 0,06 m², yoğunluk 1,4 t/m³ ve doluluk katsayısı 0,8 olan bir konveyörün saatlik kapasitesini hesaplayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: kapasite bağıntısının doğru yazılması 4 puan; hız × kesit × 3600 × yoğunluk × doluluk çarpımının kurulması 5 puan; 181,4 ton sonucunun bulunması 3 puan; sonucun günlük üretim ihtiyacıyla karşılaştırılması 3 puan. Toplam 15 puan. Model cevap: Kapasite eşittir 0,75 × 0,06 × 3600 × 1,4 × 0,8 ve sonuç 181,4 ton/saat olarak bulunur.