12. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi
Malzeme Seçimi ve Isıl İşlem — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Malzeme seçiminde aranan teknik özellikleri ayırt eder.
- Farklı malzeme gruplarını karşılaştırarak uygunluğu gerekçelendirir.
- Isıl işlem yöntemlerinin amacını ve sonuçlarını açıklar.
- Çekme dayanımı, uzama ve kesit alanı değerlerini hesaplar.
- Ölçüm kayıtlarını dayanım denetimi için kullanır.
Önemli noktalar
- Malzeme seçimi, parçanın fonksiyonu ve çalışma koşulları tanımlandıktan sonra başlar.
- Düşük karbonlu çelikler biçimlendirilebilir ve kaynaklanabilir; karbon arttıkça sertlik artar, kaynaklanabilirlik azalır.
- Molen içeren paslanmaz sınıflar klorürlü ortamlarda daha dayanıklıdır.
- Sertleştirme sonrası temperleme yapılmazsa geçirgen yapı ve geçirgenlik riski kalır.
- Isıl işlem sonrası hacim küçülür; ölçülendirmede küçülme payı bırakılmalıdır.
Formüller ve kurallar
- Çekme dayanımı (MPa) = en büyük kuvvet (N) ÷ başlangıç kesit alanı (mm²)
- Daire kesit alanı (mm²) = pi × çap² ÷ 4
- Uzama (%) = (son boy − başlangıç boy) ÷ başlangıç boy × 100
- Taşınabilecek kuvvet (N) = çekme dayanımı (MPa) × kesit alanı (mm²)
- Geri dönüşüm oranı (%) = geri kazanılan malzeme ÷ toplam malzeme tüketimi × 100
- Kesit alanı tasarrufu (%) = (1 − yeni çap² ÷ eski çap²) × 100
Sık yapılan hatalar
- Çekme dayanımında kuvveti alana çarpmak: Dayanım, kuvvetin kesit alanına bölünmesiyle bulunur.
- Sertleştirme sonrası temperlemeyi atlamak: Temperleme yapılmazsa yapı geçirgen kalır ve darbe dayanımı düşer.
- Sementasyonda yüzey sertleşmesini iç sertleşme sanmak: İç kısım sünek kalmalı, ancak yüzey aşınma dayanımlı olmalıdır.
- Isıl işlem sonrası ölçü değişimini göz ardı etmek: Küçülme payı ölçülendirmeden bırakılmazsa tolerans dışına çıkılır.
- Yaygın hata 5: Malzeme Seçimi ve Isıl İşlem konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Malzeme seçimi sorularında önce parçanın görevini ve yükünü yaz, sonra özelliği seç.
- Çekme dayanımı hesabında kuvveti newtona, alanı mm² cinsine çevirmeyi unutma.
- Isıl işlem sorularında sırayı izle: tavlama, şekillendirme, menzilleme, sertleştirme, temper.
- Paslanmaz çelik sorularında klorür ortamı ile sıcaklık ortamını birbirinden ayır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.