12. SınıfKimya Teknolojisi
Kimya Teknolojisi · 12. Sınıf · Çevre, Gıda ve Farmasötik Analiz
Kimyasal atık yönetimi, laboratuvarda oluşan tehlikeli atıkların insan sağlığına ve çevreye zarar vermeden uzaklaştırılmasını amaçlar. Atık yönetimi yalnızca çöpe atmakla sınırlı değildir; sınıflandırma, uygun kapta biriktirme, işlem ve teslim belgelerinin saklanması zincirin tamamıdır. Bu zincirin bir halkasındaki eksik, tüm süreci geçersizleştirebilir.
Atıklar tehlike özelliklerine göre gruplanır. Asidik ve bazlı atıklar ayrı kaplarda toplanır; aynı kaba konulmaları hâlinde karışım tepkime girer. Oksitleyici içeren atıklar, yanıcı atıklarla aynı raflarda tutulmaz. Ağır metal içeren atıklar, düşük derişimde olsalar bile biyolojik olarak birikir ve ayrı toplanır. Organik çözücü içeren atıklar da kendi grubunda değerlendirilir.
Sınıflandırma, atığın içeriğini bilmeyi gerektirir. Bu nedenle atık kapları doğrudan deney kabına boşaltılmaz; atığın ne olduğu bilinmiyorsa "karışık atık" olarak ayrı ve etiketli biçimde değerlendirilir.
Atık kapları, atıkla uyumlu malzemeden seçilir. Asit ve baz atıkları için uygun dayanımlı kaplar kullanılır. Kaplar, dökülmeyi önlemek için uygun raflarda ve sınırlı dolulukta tutulur. Tepe boşluğu bırakmak, kabın çalışma alanına dökülme riskini azaltır.
Kaplar düzenli aralıklarla kontrol edilir; çatlamış, aşınmış veya etiketi okunmayan kaplar değiştirilir.
Her atık kabında atığın adı, oluşum tarihi, sorumlu kişi ve uygun tehlike işaretleri bulunur. Etiket okunur durumda olmalı ve kabın üzerine asılmalıdır. Etiketi düşen kap, atık dolu olsa bile taşınmaz; etiketi yeniden hazırlanır.
Kaplar, karışık atıklar için ayrı ve belirgin biçimde işaretlenir; bu ayrım işlem sırasında karışmayı önler.
Asit baz atıkları, bazı durumlarda nötrleştirilerek pH aralığına getirilebilir. Bu işlem yalnızca kurumun tanımladığı prosedüre göre, kontrollü koşullarda yapılır. İki atık karıştırılmadan önce her ikisinin de derişimi ölçülür ve ekleme yavaş yapılır.
Nötrleşme sırasında ısı açığa çıkar; bu nedenle kişisel koruyucu donanım kullanılır ve kap asla dolu bırakılmaz. pH aralığına ulaşılmadan atık tesise verilmez.
Toplanan atıklar, yetkili tesise belgeli biçimde verilir. Teslim belgesinde atığın türü, miktarı ve tarih bulunur. Belgeler laboratuvarda saklanır ve miktar karşılaştırması yapılabilir. Bu kayıtlar, hem denetimde kanıt hem de çevresel performansın ölçülmesi açısından gereklidir.
Atık yönetimi performansı, dönemsel olarak üretilen atık miktarıyla karşılaştırılır; azalma veya artış eğilimleri değerlendirilir.
Kimyasal atıkların sınıflandırılmasını, toplanmasını, uzaklaştırılmasını, çevresel etkilerini ve atık yönetimi kayıtlarının tutulmasını işleyen konudur. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Asidik atıklar nasıl sınıflandırılır?
Sonuç/cevap: Asidik atıklar kendi grubunda ayrı kaplarda toplanır.
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Teslim belgesi neden saklanır?
Sonuç/cevap: Miktar ve teslim kanıtı olduğu için saklanır.
Örnek 1: Atık sınıflandırma konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Kimyasal atıklar evsel atıklarla birlikt | Kimyasal atıklar evsel atıklarla birlikte verilemez. |
| Asitli ve bazlı atıklar ayrı kaplarda to | Asitli ve bazlı atıklar ayrı kaplarda toplanır. |
| Ağır metal içeren atıklar genel kimyasal | Ağır metal içeren atıklar genel kimyasal atıktan ayrılır. |
| Oksitleyici atıklar yanıcı atıklarla ayn | Oksitleyici atıklar yanıcı atıklarla aynı yerde depolanmaz. |
| Atık kapları etiketlenir ve ayrılır. | Atık kapları etiketlenir ve ayrılır. |
| Atık doluluk düzeyi sınırına kadar doldu | Atık doluluk düzeyi sınırına kadar doldurulmaz. |
| Nötrleştirme kontrollü koşullarda yapılı | Nötrleştirme kontrollü koşullarda yapılır. |
| Teslim belgesi ve miktar kayıtları sakla | Teslim belgesi ve miktar kayıtları saklanır. |
Asit ve baz atıklarını aynı kaba koymak: Karışım tepkime girerek ısı ve gaz çıkarır, çalışanı ve kabı tehlikeye sokar.
Bazı atıkların kanalizasyona dökülmesi: Atık su arıtma tesislerinin işleyemeyeceği bileşikler içerebilir ve çevreye yayılır.
Atık kabının etiketsiz bırakılması: Etiketsiz kap içeriği bilinmediği için doğru işlem uygulanamaz.
Nötrleşmeyi denetimsiz yapmak: pH kontrolü yapılmadan nötrleştirilen atık, kanalizasyona zarar verebilir.
Teslim belgesini saklamamak: Belge, atığın izlenebilirliğini ve miktarların denetlenebilirliğini sağlayan tek kanıttır.
Kimyasal atık yönetimi, laboratuvarda oluşan tehlikeli atıkların insan sağlığına ve çevreye zarar vermeden uzaklaştırılmasını amaçlar. Atıklar, tehlike özelliklerine göre sınıflandırılır; asitli, bazlı, ağır metal içeren, oksitleyici ve organik çözücü içeren gruplar ayrı ayrı toplanır. Atık kapları uygun malzemeden seçilir, etiketlenir ve doluluk sınırına kadar doldurulmaz. Nötrleştirme gibi işlemler yalnızca belirlenmiş koşullarda ve kontrollü biçimde yapılır. Atık tesise verilen her partinin teslim belgesi laboratuvarda saklanır.
Soru: Laboratuvar atıklarını sınıflandırarak, her sınıf için ayrı işlem öneren bir tablo hazırlayınız.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: En az dört sınıfın sayılması 3 puan; her sınıf için uygun kap ve etiket 3 puan; işlem önerilerinin yazılması 3 puan; düzen 1 puan. Toplam 10 puan.
Kimyasal atık yönetimi, laboratuvarda oluşan tehlikeli atıkların insan sağlığına ve çevreye zarar vermeden uzaklaştırılmasını amaçlar. Atık yönetimi yalnızca çöpe atmakla sınırlı değildir; sınıflandırma, uygun kapta biriktirme, işlem ve teslim belgelerinin saklanması zincirin tamamıdır. Bu zincirin bir halkasındaki…
Asit ve baz atıklarını aynı kaba koymak: Karışım tepkime girerek ısı ve gaz çıkarır, çalışanı ve kabı tehlikeye sokar. Bazı atıkların kanalizasyona dökülmesi: Atık su arıtma tesislerinin işleyemeyeceği bileşikler içerebilir ve çevreye yayılır.
Atık pH aralığı: 6 ≤ pH ≤ 9 (nötrleştirme sonrası hedef) · Atık toplama verimi: gerçekleşen toplama miktarı ÷ oluşan toplam miktar × 100 · Seyreltme hesabı: c₁ · V₁ = c₂ · V₂ · Nötrleşme gereken madde miktarı: n = V · c / eşdeğer oranı
Kimyasal atık türlerini sınıflandırır. Atık toplama ilkelerini açıklar. Atıkların çevreye etkisini tartışır.
Atık Yönetimi ve — Kayıt saklama açısından hangisi doğrudur?
Doğru cevap: A) Atık yönetimi kayıtları ve belgeleri belirli süreyle saklanır.
Atık yönetimi kayıtları kavramı Atık Yönetimi ve Çevre konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Atık Yönetimi ve — Yönetimin temeli açısından gerekçesi nedir?
Doğru cevap: A) Bileşiklerin doğadaki yaşam döngüsü göz önüne alındığında, gelişim aşamasında bile önlem almak en etkili yöntemdir.
Bileşiklerin doğadaki yaşam kavramı Atık Yönetimi ve Çevre konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Atık Yönetimi ve — Asit ekleme için doğru olmayan seçenek hangisidir?
Doğru cevap: B) Seyreltik asit koyu asite eklenmelidir.
Seyreltik asit koyu kavramı Atık Yönetimi ve Çevre konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Kimya Teknolojisi için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Atık Yönetimi ve Çevre konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç