12. SınıfGrafik ve Fotoğraf / Tasarım
Tipografi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Yazı tipini metin uzunluğu ve kullanım ortamına göre seçebilir.
- Punto ile milimetre arasındaki ilişkiyi hesaplayıp baskı ölçüsünü belirleyebilir.
- Satır aralığı ve satır uzunluğunun okunabilirliğe etkisini açıklar.
- Karakter desteğini denetleyerek eksik karakter hatasını önceden görür.
- Tipografik hiyerarşiyi punto, kalınlık ve renk değerleriyle kurabilir.
Önemli noktalar
- Yazı tipi seçimi, metnin uzunluğuna ve kullanılacağı ortama göre yapılır.
- Bir punto, baskıda belli bir fiziksel yüksekliğe karşılık gelir ve bu değer milimetreye çevrilebilir.
- Satır aralığı, satırlar arasındaki bağı koruyacak kadar yakın olmalıdır.
- Satır uzunluğu, okuyucunun gözünü satır sonuna götürmesini kolaylaştıracak sınırın içinde tutulur.
- Dar yazı tiplerinde harf aralığını elle açmak, kelime ayrımını netleştirir.
- Yazı tipinin metindeki bütün karakterleri desteklediği tasarım öncesinde denetlenir.
- Bir tasarımda sınırlı sayıda yazı tipi ailesi kullanılarak vurgu yapılır.
Formüller ve kurallar
- Yükseklik (mm) = punto değeri × bir punto yüksekliği (0,3528 mm)
- Satır yüksekliği (punto) = punto değeri × satır aralığı oranı
- Toplam genişlik = karakter sayısı × ortalama karakter genişliği
- Satır aralığı oranı = satır yüksekliği ÷ punto değeri
- Ortalama karakter genişliği ≈ punto değerinin yarısı (dar tiplerde daha küçük)
- Tipografik hiyerarşi = punto + kalınlık + satır aralığı + renk farkı
- Harf aralığı = harf kutusu genişliği ile punto arasındaki oran
Sık yapılan hatalar
- Puntoyu keyfi seçmek: Baskıda fiziksel bir karşılığı olan punto, ortam belirlenmeden seçilemez; küçük puntoda okunabilirlik kaybolur.
- Satır aralığını fazla açmak: Çok geniş aralık, satırlar arasındaki bağı koparır ve metin parçalar hâlinde okunur hâle gelir.
- Satırı sayfa boyunca uzatmak: Uzun satırlarda göz satır sonuna ulaşmakta zorlanır ve sonraki satıra geçiği kaçırır.
- Karakter desteğini denetlememek: Desteklenmeyen karakter kutu işaretine dönüşür ve Türkçe metinde bu durum okunabilirliği bozar.
- Her vurgu için ayrı yazı tipi seçmek: Çok sayıda yazı tipi, tasarımın bütünlüğünü bozar ve hangi önenin vurgulandığını gizler.
Hızlı tekrar ipuçları
- Gövde metnini önce okunabilir punto ile kurup sonra satır aralığını daraltarak dengeyi sına.
- Metin kutusu genişliğini değiştirerek satır uzunluğunun okuma hızına etkisini gözlemle.
- Türkçe karakterleri içeren bir paragrafla yazı tipinin karakter desteğini sına.
- Dar bir yazı tipinde harf aralığını elle açarak okunabilirliğin değişimini karşılaştır.
- Başlık ve gövde punto değerlerini yazılı bir tabloya yazarak kademeyi denetle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.