Üretim Verimi ve Fire Analizi

Konu Anlatımı

Üretim Verimi ve Fire Analizi

Fire, üretim sırasında hammadde ya da ürün miktarında oluşan ve ürün hâline gelmeyen kayıptır. Zayi ise ürünün taşıma, depolama, satış veya tüketim sonrasında kullanılamaz duruma gelmesidir. İkisi arasındaki en önemli fark, kaybın işletme kontrolü içinde mi yoksa ürün tüketicinin sorumluluğuna bırakıldığı mıdır. Fire azaltmak, üretim girdisi ile çıktısı arasındaki farkı görünür kılarak yönetim kararlarını iyileştirir.

Fire Türleri

Fire kayıpları oluşum yerine göre sınıflandırılır. Proses fire üretim sırasında hammadde kaybuna yol açan; planlama fire hatalı üretim planı nedeniyle oluşan; hammadde fire kabul edilen ancak işlenemeyen malzemeden kaynaklanan; ambalaj fire dolum ve paketleme hatalarından oluşan; mekanik fire hat durması, tıkanma ve taşıma hatalarından doğan; sevkiyat fire ise taşıma ve müşteri teslimi sırasında oluşan kayıptır. Sınıflandırma yapılmadan fire kaydı tutmak, verinin hangi noktada kullanılacağını zorlaştırır.

Fire Kaydı ve Hesaplar

Fire kaydında tarih, vardiya, hat, ürün cinsi, fire miktarı ve neden kodu bulunmalıdır. Neden kodları sayesinde aynı nedene ait kayıplar bir araya gelir ve eğilim görünür hâle gelir. Temel hesaplamalar şunlardır: fire oranı fire miktarının üretim miktarına bölünmesiyle, verim ise elde edilen ürünün kullanılan hammaddeye bölünmesiyle bulunur. Küçük partilerde yüzde oran yanıltıcı olabileceği için mutlak miktar da birlikte izlenmelidir.

Kök Neden ve Önceliklendirme

Fire kaydı tek başına çözüm değildir; çözüm kaydın nedenidir. Kök neden analizinde olay, 5 neden yöntemiyle defalarca sorgulanır. Elde edilen nedenler sıklıklarına göre sıralanır ve Pareto yöntemiyle ilk sıradaki birkaç kaleme kaynak yoğunluğu yönlendirilir. Kümülatif eğri yüzde 80'e ulaştığında, geri kalan kalemlerin toplam payı görece küçüktür ve öncelik onlara verilmemelidir.

Fire Azaltma ve Maliyet Etkisi

• Hammadde kabul kriterleri netleştirilir ve uygunluk testi uygulanır.
• Hat ayarı, dolum ve tartım periyodik olarak kontrol edilir.
• Ambalaj malzemesinin ürüne uygunluğu doğrulanır.
• Sevkiyatta araç sıcaklığı ve araç temizliği izlenir.

Her önlem için yatırım maliyeti ile beklenen kazanç karşılaştırılır. Kazanılacak tutar, mevcut fire maliyetinin azalma oranıyla çarpılmasıyla bulunur ve geri dönüş süresi hesaplanır. Böylece fire azaltma, duyguya değil ölçüme dayalı bir karara dönüşür. Fire verileri aylık olarak önceki dönem ve hedefle karşılaştırılır; sapma varsa kayda geçirilir ve yeni düzeltici faaliyet açılır.

Fire Kaydı, Kök Neden ve Maliyet Etkisi

Fire, üretim sırasında hammadde ya da ürün miktarında oluşan ve ürün hâline gelmeyen kayıptır. Bu ikisi ayrı kaydedilir; kayıtta hangi kayıp türünün oluştuğu açıkça yazılır.

Fire kaydında hata noktası, miktar, neden ve sorumlu hattır bulunur. Kök neden araştırıldıktan sonra önlem planlanır; yüksek miktarlı ama nedeni bilinmeyen fire en tehlikelisidir. Fire azaltma çalışmasının maliyet etkisi, önleme harcamasıyla karşılaştırılır.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Reçneli bir üründe fire kaydı enjeksiyon ve dolum hatalarında toplandı. Kayıtlar incelendiğinde dolumda şişe ağız hizası ayarının kaymış olduğu görüldü. Ayar periyodik kontrole alındıktan sonra dolum fire kaydı belirgin biçimde azaldı.

Özet

• Fire ve zayi ayrı kaydedilir.
• Fire kaydında hata noktası, miktar ve neden yazılır.
• Fire oranı ve maliyet etkisi hesaplanır.
• Kök neden araştırılır, önlem planlanır.
• Azaltma sonrası ölçümle doğrulanır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Fire ile zayiyi aynı kayda almak: Üretim kaybı ile dağıtım kaybının farklı nedenleri vardır. Ayrı kayıt gerekir.
2. Nedeni yazmadan miktarı kaydetmek: Miktar bilinir ama neden bilinmezse önlem geliştirilemez.
3. Küçük fireyi önemsememek: Küçük miktarlı fire noktası, toplamda en büyük kayba dönüşebilir.

Ne Öğreneceğiz

Gıda üretiminde oluşan kayıpların türlerini, fire oranı hesabını ve kök neden analiziyle fire azaltma çalışmalarının yürütülmesini ele alır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Fire ve zayi kavramlarını ayırt eder ve fire türlerini sınıflandırır.
• Fire oranı, verim ve ürün başına fire değerlerini hesaplar.
• Fire kayıtlarının içermesi gereken alanları belirler ve eksiksiz tutulmasını sağlar.
• Kök neden analizi ve Pareto yöntemiyle önceliklendirme yapar.
• Fire azaltma çalışmalarının maliyet etkisini karşılaştırmalı olarak değerlendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Fire ile zayi ayrımı yapılmalı, kayıtlar bu ayrıma göre açılmalıdır.
• Fire kaydında neden kodu bulunmadan kayıp yalnızca sayı olarak kalır ve neden bulunamaz.
• Yüzde oran küçük partilerde yanıltıcı olabileceğinden mutlak miktar da izlenmelidir.
• Pareto yönteminde ilk sıradaki kalemlere kaynak yoğunluğu yönlendirilmelidir.
• Fire azaltma yatırımları geri dönüş süresi hesabıyla birlikte değerlendirilmelidir.
• Aylık fire verileri hedef ve önceki dönemle karşılaştırılarak eğilim yorumlanmalıdır.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Yıllık fire kaybının maliyeti 96000 birimdir. Fire %25 azaltılırsa yeni yıllık kayıp maliyeti kaç birim olur?

1. Azaltılacak tutar, toplam maliyetle azalma oranı çarpılarak bulunur.
2. Kazanılan tutar mevcut maliyetten çıkarılır.
3. Yeni maliyet kayda geçirilir.

Sonuç/cevap: 96000 × 0,25 = 24000 birim kazanç; 96000 − 24000 = 72000 birim yeni yıllık kayıp maliyeti olarak bulunur.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Verim hesabı konusunun adımları:

1. Elde edilen ürün miktarı belirlenir.
2. Ürün miktarı kullanılan hammaddeye bölünür.
3. Bölüm yüzde olarak yazılır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: İşletmenizde fire kayıt sistemi kurmak için bir çalışma planı hazırlayınız. Hangi fire türlerini ayırarak hangi neden kodlarını tanımlayacaksınız?

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Fire türlerinin oluşum yerine göre ayrılması (proses, planlama, hammadde, ambalaj, mekanik, sevkiyat) 4 puan; neden kodlarının tanımlanması 4 puan; kayıt alanlarının belirlenmesi (tarih, vardiya, hat, ürün, miktar, neden) 4 puan; hangi hatta hangi formun uygulanacağının belirlenmesi 4 puan; kayıtların düzenli ve zamanında tutulması için prosedür yazılması 4 puan. Toplam 20 puan.