12. SınıfElektrik-Elektronik Teknolojisi

İletken Seçimi ve Aşırı Akım Koruma — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Yük akımını güç, gerilim, güç faktörü ve verim değerlerinden hesaplayarak devre seçimine başlar.
İletken kesitini akım taşıma, gerilim düşümü, kısa devre dayanımı ve mekanik dayanım ölçütleriyle belirler.
Düzeltme katsayılarını uygulayarak iletkenin düzeltilmiş anma akımını hesaplar ve koruma elemanıyla karşılaştırır.
Koruma elemanı türlerini, anma akımı ve kesme kapasitesi kavramlarını ayırt eder.
Seçicilik ve koordinasyon kurallarını uygulayarak devre korumasını planlar ve belgelendirir.

İletken kesiti; akım taşıma, gerilim düşümü, kısa devre dayanımı ve mekanik dayanım olmak üzere dört ölçütle belirlenir.
Koruma elemanının anma akımı ile kesme kapasitesi farklı kavramlardır ve birbirinin yerine kullanılamaz.
Güç faktörü düştükçe aynı güç için çekilen akım artar, buna göre kesit ve koruma elemanı yeniden değerlendirilir.
Düzeltme katsayısı çarpılarak uygulanır, bölme yapılırsa tasarım değerinin üzerinde sonuç çıkar.
Seçicilik sağlanmadığında bir arıza tüm tesisi durdurabilir, bu yüzden koruma sırası planlanmalıdır.
Motorlarda termik koruma ayarı, motorun etiket akımı dikkate alınarak yapılır.

Yük akımı (Ib = P / (√3 × U × cosφ × η)): üç fazlı yüklerde güç, gerilim, güç faktörü ve verim değerlerinden bulunur (P: W, U: V).
Tek fazlı yük akımı (Ib = P / (U × cosφ × η)): tek fazlı devrelerde kök üç katsayısı bulunmaz.
Düzeltilmiş anma akımı (Iz = It × ks): tablodaki akım değeri, düzeltme katsayısı ile çarpılarak elde edilir.
Gerilim düşümü bağıntısı (ΔU = √3 × I × (R cosφ + X sinφ) × L): akım, hat empedansı ve uzunlukla toplam gerilim düşümünü verir.
Gerilim düşümünden kesit (S = √3 × I × ρ × L × cosφ / ΔU): büyüklüğü, hat uzunluğu ve güç faktörüne duyarlıdır.
Kısa devre dayanım kesiti (S = I × √t / k): bakır iletkende süre aralığına göre katsayı kullanılır.
Kesim oranı (K = Icn büyük / Icn küçük): iki koruma elemanı arasındaki seçicilik oranıdır.

Yük akımı hesabında güç faktörü ve verimi ihmal etmek: İki değer de atlandığında hesaplanan akım gerçek değerin altında kalır ve koruma elemanı eksik seçilir, devre sürekli aşırı akım altında çalışır.
Düzeltme katsayısını bölme yerine çarpma hatası yapmak: Katsayı yanlış yönde uygulanırsa düzeltilmiş anma akımı gereğinden büyük hesaplanır, iletken aşırı ısınır.
Kesit seçiminde yalnızca akım taşıma kapasitesine bakmak: Kısa devre anında termik dayanımın sağlanmaması, uzun hatlarda ise kabul edilemez gerilim düşümü kısa devre koruması devreye girmeden iletkeni tahrip eder.
Anma akımı ile kesme kapasitesini aynı kavram sanmak: Kesme kapasitesi, elemanın belirli bir kısa devre akımını kesme yeteneğidir; anma akımı ise sürekli taşınabilecek değerdir.
Seçiciliği göz ardı ederek tüm koruma elemanlarını aynı akımda seçmek: Alt devre arızasında üst eleman da açılırsa tesisin tamamı durur, hizmet kesintisi büyür.

Yük akımını hesaplarken güç, gerilim, güç faktörü ve verim değerlerini yazılı olarak sırayla yerine yazın, ara adımları atlamak hata gizler.
Üç fazlı ve tek fazlı bağıntıları karıştırmamak için kök üç katsayısının hangi durumda kullanıldığını önce belirleyin.
Düzeltme katsayılarını daima çarpma yönünde uygulayın, tabloda oran biçiminde verilmiş katsayılarda dikkatli olun.
Kısa devre hesabında süre değerini koruma elemanının açma süresine göre seçin, güvenli tarafta kalmak için üst sınırı esas alın.
Uzun hatlarda gerilim düşümü hesabını taşıma kapasitesi hesabıyla birlikte yapın, hangi ölçütün baskın olduğunu karşılaştırın.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.