Metraj Çıkarma

Konu Anlatımı

Metraj Çıkarma

Metraj çıkarma, projede kullanılacak malzeme ve iş miktarının çizimlerden ve keşif bilgilerinden sistematik olarak hesaplanmasıdır. Elektrik tesisatında kablo, kanal, boru, pano, anahtar, priz ve armatür miktarlarının doğru belirlenmesi, hem malzeme eksiğini hem de gereksiz stoku önler. Metrajın kalitesi, projenin sahada aksamadan tamamlanmasının ilk koşuludur.

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste metraj biriminin ne olduğunu, kablo ve kanal metrajının nasıl hesaplandığını, fire payının nasıl eklendiğini ve metraj cetvelinin nasıl düzenlendiğini öğreneceğiz. Her hesabı örnek bir tesisat üzerinden adım adım yapacağız.

Ön bilgi

Metraj çıkarmak için tek hat şeması, kat planı ve ölçekli çizim okumak gerekir. Plan ölçeği 1/100 ise çizimde 1 cm gerçekte 1 m demektir; bu bilgi olmadan ölçülen her uzunluk yanlış olur.

Birim bilgisi de temeldir: uzunluk metre (m), adet (ad), alan metrekare (m²) olarak yazılır. Kablo için metre, pano için adet kullanılır; iki birim asla toplanmaz.

Metraj Biriminin Seçimi

Her kalem için en uygun ölçü birimi seçilir. Kablo, boru ve kanal doğrusal işler olduğundan metre ile; anahtar, priz, sigorta ve pano gibi tek tek sayılan kalemler adet ile ölçülür. Duvar boyası ve zemin kaplaması gibi yüzey işleri ise metrekare ile hesaplanır.

Kablo Metrajı

Bir hattın kablo miktarı, kaynak ile hedef arasındaki yol boyunca ölçülür. Çizimdeki düz uzunluk tek başına yetmez; kablonun pano içinde bırakılan boşluğu ve dikey iniş-çıkış payı da eklenir. Pratik yöntemde yatay uzunluğa dikey yükseklik farkı ve pano payı eklenir.

Örneğin bir kat planında panodan armatüre yatay 18 m, dikey iniş 3 m ve pano içi pay 2 m ise hattın net kablo ihtiyacı 18 + 3 + 2 = 23 m olur. Üç fazlı bir hatta her faz ve nötr için ayrı kablo çekildiği unutulmamalıdır.

Fire Payı ve Malzeme Metrajı

Kesim, bükme ve montaj sırasında oluşan kayıplar fire olarak adlandırılır. Fire payı, hesaplanan net miktar üzerine yüzde olarak eklenir. Net miktar 40 m olan bir hatta %5 fire payı uygulandığında brüt miktar 40 × 1,05 = 42 m çıkar. Fire payı sıfır bırakılırsa son parçada ek kablo bulmak için iş durur.

Metraj Cetveli Düzenleme

Metraj cetveli; sıra no, kalem adı, birim, miktar ve açıklama sütunlarından oluşur. Her satırın miktarı bir hesap dökümüyle desteklenir. Hesap dökümünde kat, hat numarası ve ölçü ayrı ayrı yazılır; böylece denetimde hangi değerin nereden geldiği izlenebilir.

Basit örnek

Bir odada 6 adet priz vardır ve bu prizler ortak bir hatla beslenecektir. Ortak hat için 14 m net kablo gerekiyorsa, %5 fire ile miktar 14 × 1,05 = 14,7 m olur. Sipariş için bu değer 15 m'ye yuvarlanır.

İleri örnek

Üç katlı bir binada her katta aynı tip aydınlatma hattı bulunmaktadır. Kat başına net kablo 35 m, pano-kat iniş payı kat başına 4 m ve fire payı %5 ise toplam brüt kablo (35 + 4) × 3 × 1,05 = 39 × 3 × 1,05 = 122,85 m olur. Bu değer 123 m olarak sipariş edilir.

Adım adım çözülmüş örnek

Adım 1: Hat uzunluğunu ölç. Yatay 12 m, dikey 3 m, pano payı 1 m; toplam net 12 + 3 + 1 = 16 m.

Adım 2: Fire payını ekle. 16 × 1,05 = 16,8 m.

Adım 3: Sipariş miktarını yuvarla. Kablo bu projede metre bazında sipariş edildiğinden 16,8 m, 17 m olarak yuvarlanır.

Kavram karşılaştırma tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Kablo ölçüsünde dikey iniş payının unutulması.
• Fire payının net miktara değil yanlış kaleme uygulanması.
• Adet kalemlerine metre biriminin yazılması.
• Plan ölçeğinin kontrol edilmeden cetvelle ölçüm yapılması.
• Üç fazlı hatta faz ve nötr kablolarının sayılmaması.

Özet

Metraj çıkarma; doğru birim seçimi, net ölçü, fire payı ve düzenli metraj cetveli adımlarından oluşur. Her kalemin hesabı izlenebilir olmalı ve sipariş miktarı yuvarlama kuralına göre belirlenmelidir. Hatalı metraj hem malzeme eksiğine hem de gereksiz stoka yol açar.

Kendini dene

Aşağıdaki soruları çözmeden önce birim ve fire adımlarını kendi cümlelerinizle açıklayın. Puanlama notu: her doğru hesap adımı için ayrı puan verilir; sonuç biriminin yazılmaması adımı yanlış sayar.