Yük Tablosu ve Güç Hesabı

Konu Anlatımı

Yük Tablosu ve Güç Hesabı

Yük tablosu, bir yapıdaki tüm elektrik tüketicilerinin gücünü, çalışma durumunu ve bağlı olduğu devreyi listeleyen belgedir. Konut ve bina tesisatında kablo kesiti, koruma elemanı ve sayaç kapasitesi bu tablodan çıkarılır. Tablo eksik hazırlanırsa tesisat ya gereğinden pahalı kurulur ya da işletmede sigortalar sürekli atar.

Bu derste ne öğreneceğiz?

Bu derste tüketici güçlerinin nasıl toplanacağını, eşzamanlılık katsayısıyla talep gücünün nasıl bulunacağını, tek fazlı ve üç fazlı akım hesabını ve elde edilen sonucun proje belgesine nasıl yazılacağını öğreneceksiniz.

Ön bilgi

Etkin güç P, gerilim U, akım I ve güç katsayısı cosφ arasında tek fazlı devrede P = U × I × cosφ bağıntısı vardır. Tek fazlı konut şebekesinde faz-nötr gerilimi 220 V, üç fazlı şebekede faz-faz gerilimi 380 V alınır. Görünür güç S birimi VA, etkin güç birimi W'tır.

Güç katsayısı pratikte 0,8 ile 1,0 arasında değişir. Aynı etkin güç, katsayı düştükçe daha büyük akım çeker. Bu yüzden akım hesabında katsayı mutlaka hesaba katılır.

Yük Listesinin Hazırlanması

Her tüketici için ad, bağlandığı devre, güç (W), faz sayısı, günlük çalışma süresi ve çalışma tipi (sürekli, aralıklı, kısa süreli) yazılır. Aydınlatma, priz grubu, ısıtıcı, klima, motor ve mutfak cihazları ayrı satırlarda tutulur. Tahmini değer yerine cihaz plaketi veya kataloğundaki güç değeri kullanılır.

Eşzamanlılık ve Talep Gücü

Bir binadaki tüm tüketiciler aynı anda çalışmaz. Toplam bağlı güce eşzamanlılık katsayısı uygulanarak talep gücü bulunur: Talep gücü = Toplam bağlı güç × eşzamanlılık katsayısı. Katsayı tüketici türüne ve kullanım alışkanlığına göre seçilir; her projede seçilen değerin gerekçesi yazılmalıdır.

Eşzamanlılık katsayısı bir güvenlik payı değildir. Katsayı gereğinden düşük seçilirse hesaplanan güç gerçek yükün altında kalır ve koruma elemanları sürekli devreye girer.

Akım Hesabı

Tek fazlı devrede akım I = P / (U × cosφ) ile bulunur. Üç fazlı devrede I = P / (√3 × U × cosφ) kullanılır. Hesap sonucu kablo kesiti ve koruma elemanı seçiminde kullanılan değerdir; yuvarlama her zaman güvenli yöne yapılır.

Basit örnek

Bir dairede aydınlatma 600 W, mutfak prizleri 2000 W ve buzdolabı 150 W çalışıyor. Cosφ bu örnekte 1 alınırsa toplam güç 2750 W olur ve akım I = 2750 / 220 = 12,5 A çıkar. Bu değer, tek fazlı devrenin yaklaşık akımını gösterir.

İleri örnek

Bir dairede toplam bağlı güç 10250 W'tır. Eşzamanlılık katsayısı 0,6 seçilirse talep gücü 6150 W olur. Güç katsayısı 0,9 ise tek fazlı akım I = 6150 / (220 × 0,9) ≈ 31,1 A bulunur. Bu sonuç, koruma elemanının ve kablonun seçiminde kullanılacak değerdir.

Adım adım çözülmüş örnek

Bir atölyede 15 kW gücündeki üç fazlı motor 380 V şebekeye bağlanacaktır. Güç katsayısı 0,85 olarak verilmiştir. Adım 1: Gerekli bağıntı I = P / (√3 × U × cosφ) olarak seçilir. Adım 2: Paydadaki çarpım hesaplanır: 1,732 × 380 × 0,85 = 559,4. Adım 3: Akım I = 15000 / 559,4 ≈ 26,8 A bulunur. Sonuç proje belgesine bu değerle yazılır.

Kavram karşılaştırma tablosu

Sık Yapılan Hatalar

• Tahmini güç değerinin cihaz plaketi yerine kullanılması hesabı baştan bozar.
• Eşzamanlılık katsayısının gerekçesiz seçilmesi talep gücünü yanlış çıkarır.
• Üç fazlı formülde √3 çarpanının unutulması akımı olduğundan düşük gösterir.
• Güç katsayısının hesaba katılmaması, akımı küçük gösterir ve kesit yetersiz kalır.

Özet

Yük tablosu, tesisatın tüm kararlarının dayandığı temel belgedir. Her tüketici için güç ve çalışma tipi doğru yazılmalı, toplam bağlı güç bulunmalı ve gerekçeli bir eşzamanlılık katsayısıyla talep gücüne geçilmelidir. Akım hesabı tek fazlı ve üç fazlı bağıntılarla yapılır ve sonuç güvenli yönde yuvarlanır.

Kendini dene

Aşağıdaki soruları çözmeden önce her hesabı yazılı olarak adım adım yapın. Puanlama için her doğru sonucun gerekçesini ayrıca belirtin.