12. SınıfBiyomedikal Cihaz Teknolojileri
Etik ve Yasal Sorumluluk — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Etik ilkeler ile yasal yükümlülükleri birbirinden ayırır.
- Mesleki yetkinlik sınırının ne anlama geldiğini açıklar.
- Kişisel verinin korunmasında teknisyenin sorumluluklarını belirtir.
- Çıkar çatışması kavramını örnekle açıklar.
- Belgelendirme ve kayıt tutma yükümlülüğünü gerekçesiyle savunur.
Önemli noktalar
- Etik ilkeler yasal yükümlülüklerin yerine geçmez.
- Yetkinlik sınırı, yetki belgesinin kapsamıyla belirlenir.
- Teknik olarak yapılabilen işlem yetkili olmayı gerektirmez.
- Kişisel veri yalnızca görev gereği erişilen ölçüde işlenir.
- Saklama süresi dolan kayıt imha edilir.
- Çıkar çatışması ortaya çıktığında karar makama bildirilir.
- Yazılmayan işlem yapılmamış sayılır.
- Gizlilik, bilgiyi korumaktan daha fazlasını gerektirir.
Formüller ve kurallar
- Kayıt tutma oranı = kaydı bulunan işlem sayısı / toplam işlem sayısı x yüzde
- Yerinde kalma oranı = yerinde yapılan işlem sayısı / toplam işlem sayısı x yüzde
- Eğitim saati = yıllık toplam eğitim saati / eğitim alan kişi sayısı
- Yetkinlik kapsamı = yetki belgesinde sayılan işlemler
- Saklama süresi = kayıt tarihinden imha tarihine kadar geçen süre
Sık yapılan hatalar
- Yasal izlenmiş bir işlemi etik açıdan sorunlu saymamak: Yönetmeliklere uymak, işlemin kişiye ve topluma zarar vermediğini göstermez; bu yüzden etik değerlendirme yasal denetimden ayrı yürütülür.
- Yetki belgesi olmadan yapılan işlemi kayda geçirerek meşrulaştırmak: Belge, işlemi yapanın yetkisini belgeler; belge olmadan yapılan işlem yetkili sayılmaz ve sonradan belgelenemez.
- Kişisel veriye görev dışı erişimi küçük bir merak için yapmak: Erişim amaca bağlıdır; merak amacı görev gereği değildir ve bu erişim kayda geçerek sorun yaratır.
- Çıkar çatışmasını karar verildikten sonra bildirmek: Bildirim karar sonrasına bırakılırsa karar zaten nesnelliğini yitirmiştir; bildirim, karar öncesinde yapılmalıdır.
- Sözlü aktarımla yürütülen işlemi kayda geçirmemek: Yazılı olmayan talimat ve teslim, sonradan doğrulanamaz; cihazın durumu ve kimin ne yaptığı belirsizleşir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Etik ile yasal arasındaki farkı iki cümleyle örnekle açıkla.
- Yetkinlik sınırını aşmanın sonuçlarını yaz.
- Çıkar çatışması ortaya çıktığında izlenecek yolu anlat.
- Kişisel verinin imhası için hangi koşulların sağlanması gerektiğini belirt.
- Belgelemenin teknik işlem açısından neden zorunlu olduğunu açıkla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.