12. SınıfMantık
Mantık, Dil ve Edebiyatta Eleştirel Okuma — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Dil ile düşünce arasındaki ilişkiyi açıklar
- Belirsiz ve çok anlamlı sözcükleri ayırt eder
- Örtük öncülü çıkarımda belirler
- Tutarlılık ve çelişkiyi metinde arar
- Edebi metni eleştirel yöntemle değerlendirir
Önemli noktalar
- Kelimenin anlamını bağlam belirler
- Yazılmamış öncül çıkarımı sürdürür
- Değer yüklü dil dayanağı gizler
- Tutarlılık çelişki olmamasıdır
- Edebi metin de değerlendirilebilir
Formüller ve kurallar
- Eleştirel okuma = Anlama + Dayanak sınama
- Örtük öncül = Yazılmamış dayanak
- Belirsizlik = Birden fazla anlam alanı
- Tutarlılık = Çelişki olmaması
- Dayanak gücü = Sonucu kısıtlayan öncül
Sık yapılan hatalar
- Metni anlayıp geçmek: Yalnızca ne denildiğini çözümlemek yetmez; dayanaklarını sınamadan kabul edilen çıkarım denetlenmemiş bir çıkarımdır ve kusurları görünmez kalır.
- Belirsizliği kendi anlamına göre sabitlemek: Bir sözcüğü kendi seçtiğiniz tek karşılıkta okumak, asıl tartışılan anlamı gözden kaçırır ve metne gerçekte söylenmeyen bir yargı yükler.
- Örtük öncülü fark etmemek: Yazılmamış dayanağı görmemek, çıkarımın gücünü olduğundan güçlü göstermeye yol açar ve eksik bir zincirin nerede zayıfladığını kamuflaj eder.
- Edebi metni mantık dışı sanmak: Edebi metinde de tutarlılık ve dayanak sınanır; amaç farklı olduğu için estetik ölçütler metnin gerekçeliğini değerlendirmenin yerine geçmez.
- Yaygın hata 5: Mantık, Dil ve Edebiyatta Eleştirel Okuma konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Önce savını bir cümlede yaz
- Belirsiz sözcüğü iki anlamda dene
- Yazılmayan öncülü ekle
- Sonucun dayanağı aşıp aşmadığına bak
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.