12. SınıfKimya

Organik Kimyaya Giriş ve Tümleşik Sentez — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Tümleşik sentezin amacını ve doğal üründen özgün bileşik elde etme yaklaşımını açıklar.
Koruyucu grup kullanımının neden gerekli olduğunu örneklerle tartışır.
Reaksiyon şemasındaki okların anlamını okuyup bileşik dönüşümlerini izler.
Kristalizasyon, filtrasyon ve kromatografi yöntemlerini karşılaştırır.
Toparlama verimi ve yüzde verim hesaplarını yapar ve sapma nedenlerini açıklar.
Organik sentez laboratuvarında uygulanması gereken güvenlik kurallarını sayar.

Tümleşik sentezin temel amacı, doğada bulunmayan ya da çok az bulunan bir bileşiği elde etmektir.
Koruyucu grup, hedef molekülün ileride değiştirilmesi istenen kısmını geçici olarak korur.
Reaksiyon şemasındaki ok, dönüşümün yönünü; okun üstündeki etiket ise reaksiyon koşulunu belirtir.
Kristalizasyon, maddelerin çözünürlük farkına dayanan bir saflaştırma yöntemidir.
Kromatografide bileşikler, sabit faza tutunma güçleri farklı olduğu için farklı hızlarda ilerler.
Toparlama verimi saf ürünün ham ürüne oranı, yüzde verim ise gerçekleşen ürünün kuramsal değere oranıdır.
Saf ürün elde etmek için reaksiyon sonrası ayırma ve saflaştırma basamakları zorunludur.

Toparlama verimi (%) = saf ürün kütlesi / ham ürün kütlesi × 100
Yüzde verim (%) = gerçekleşen ürün miktarı / kuramsal ürün miktarı × 100
M = Σ (atom sayısı × atom kütlesi)
Kütle yüzdesi (%) = (element kütlesi / molekül kütlesi) × 100
Verim düşüklüğü = kuramsal değer − gerçekleşen değer
Reaksiyon hızı artırıcı: katalizör aktivasyon enerjisini düşürür, toplam enerji değişimini değiştirmez

Koruyucu grup kullanmayı gereksiz saymak: Bazı fonksiyonel gruplar hedef tepkimede beklenmedik biçimde değişir; koruyucu grup bu bölgeyi geçici olarak korur ve son adımda uzaklaştırılır.
Toparlama verisi ile yüzde verimi aynı saymak: Toparlama verimi saf ürünün ham ürüne, yüzde verim ise gerçekleşen ürünün kuramsal değere oranıdır; ikisi farklı büyüklüklerdir.
Kristalizasyonu her madde için uygulanabilir saymak: Kristalizasyon için maddenin uygun çözücüde çözünüp soğutulduğunda kristalleşmesi gerekir; her madde bu davranışı göstermez.
Filtrasyonun saflaştırma yaptığını düşünmek: Filtrasyon yalnızca katı ve sıvı fazları ayırır; çözeltide kalan saf sıvı fazı için ek işlem gerekir.
Reaksiyon şemasında okun üstündeki koşulu göz ardı etmek: Okun üstünde yazan etiket, o dönüşümün sıcaklık, çözücü ya da katalizör koşulunu verir; koşul bilinmeden denge kurulmaz.

Reaksiyon şemasını okurken önce ana zinciri, sonra dalları ve en son fonksiyonel grupları belirle.
Koruyucu grup seçerken hedef tepkimenin başarıyla gerçekleşebileceği grupları düşün.
Saflaştırma yöntemini seçerken maddenin çözünürlük davranışını ve kristallik özelliğini göz önüne al.
Toparlama verimi ile yüzde verimi karıştırma; toparlamada ham ürün, yüzde verimde kuramsal değer esas alınır.
Sentez şemasında verim düşüklüğü görüldüğünde önce saflaştırma kaybını, sonra reaksiyon kaybını sorgula.