12. SınıfFizik
Dalgalar ve Işık — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Dalga türlerini sınıflandırır.
- Dalga denklemini kullanır.
- Girişim ve kırınım olaylarını açıklar.
- Işığın dalga doğasını yorumlar.
- Doppler olayını günlük hayatla ilişkilendirir.
Önemli noktalar
- Dalga bir ortamdan diğerine geçerken frekans değişmez; hız ve dalga boyu değişir.
- Girişim için kaynakların eş fazlı (uyumlu) olması gerekir.
- Doppler olayı hem ses hem ışık dalgalarında görülür.
- v = λ · f bütün dalga türleri için geçerlidir.
- Mekanik dalga ortam ister, elektromanyetik dalga istemez.
- Yoğun ortama geçen ışık normale yaklaşır, hızı azalır.
- İnce kenarlı mercek toplar, kalın kenarlı mercek dağıtır.
Formüller ve kurallar
- v = λ·f = λ/T
- Çift yarık aydınlık saçak: d·sin θ = n·λ
- Kırınım deseni: a·sin θ = n·λ
- Doppler: f' = f·(v ± v_göz)/(v ∓ v_kaynak)
- Işık hızı (boşlukta): c = 3·10⁸ m/s
Sık yapılan hatalar
- Ortam değişince frekansın da değiştiğini sanmak: Frekans sabittir, dalga boyu değişir.
- Girişim koşulunda λ yerine λ/2 kullanmak: Aydınlık saçak için tam kat λ gerekir.
- Doppler olayında kaynak-gözlemci rollerini karıştırmak: Bağıl harekete göre işaret seçilir.
- Sesin boşlukta yayıldığını sanmak: Ses için maddesel ortam zorunludur.
- Kırılmada hızın arttığını sanmak: Yoğun ortama geçerken hız azalır.
- Frekans ile dalga boyunu karıştırmak: Ortam değişince frekans sabit, dalga boyu değişir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Dalga sorularında önce verilenleri (λ, f, v, T) ayır.
- Girişim deseninde saçak aralığı Δy = λL/d'dir.
- Doppler'de yaklaşma frekansı artırır, uzaklaşma azaltır.
- Dalga sorusunda önce formülü yaz, sonra sayıyı koy.
- Kırılmada "hız ve normal" ikisini birlikte düşün.
- Mercek sorularında nesne konumunu mutlaka işaretle.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Dalgalar ve Işık konusunun çözümlü sorularını çöz.