12. SınıfFizik
Basit Harmonik Hareket – Uygulama ve Değerlendirme — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Basit Harmonik Hareket konusunun temel kavramlarını pekiştirir.
- Konuyla ilgili örnekleri çözerek bilgisini uygular.
- Sık yapılan hataları fark eder ve düzeltir.
- Değerlendirme sorularıyla kazanımlarını ölçer.
Önemli noktalar
- SHM'de periyot genlikten bağımsızdır; her iki sistemde de bu sonuç geçerlidir.
- Geri çağırıcı kuvvet daima denge konumuna yöneliktir ve uzanımla ters yönlüdür.
- Basit sarkaç periyodu kütleyle ilgisizdir; yalnızca uzunluk ve g belirleyicidir.
- Denge konumunda kuvvet sıfır iken hız en büyüktür; uç noktada tam tersidir.
- Sürtünmeli ortamda enerji kaybolur ve hareket söner; bu artık SHM değildir.
- Yay sarkacında k artarsa sistem sertleşir ve periyot kısalır.
Formüller ve kurallar
- F = −k·x (geri çağırıcı kuvvet)
- T = 2π√(m/k) (yay sarkacı)
- T = 2π√(L/g) (basit sarkaç)
- f = 1/T ve ω = 2π/T
- v_maks = ω·A (denge konumu hızı)
- E = (1/2)·k·A² (toplam enerji)
Sık yapılan hatalar
- Basit sarkaçta kütle veya g'yi tersten yerleştirmek: T = 2π√(L/g) olduğundan g paydada kalır; g arttıkça periyot kısalır, artmaz.
- Periyodu doğrudan genlikle orantılı sanmak: T, A'dan bağımsızdır; yay iki kat uzatılsa bile geri gelme süresi aynıdır.
- Uç noktada hızı maksimum yazmak: Uç noktada cisim anlık olarak durur; maksimum hız denge konumundadır.
- Enerji sorularında toplam enerjiyi unutmak: Kinetik enerji için önce E = (1/2)k·A² ile toplam bulunmalı, sonra potansiyel çıkarılmalıdır.
- Frekans ile periyodu karıştırmak: Saniyedeki salınım sayısı frekanstır (Hz); periyot bunun tersi olan süredir (s).
Hızlı tekrar ipuçları
- İlk adımda sistem tipini işaretle: yay görünürse m/k, iple asılı kütlenin salınımıysa L/g.
- π² ≈ 10 verilenlerde önce T²'yi hesapla, kökü en son al; işlem hatası yarıya iner.
- Orantı sorularında k, m, L değerlerini yazma; T ∝ √m ve T ∝ √L ile şıkları karşılaştır.
- Enerji sorularında sırayı izle: toplamı bul, bulunduğun noktanın potansiyelini çıkar, farkı kinetik al.
- Şıklarda birbirine yakın sayılar varsa birim ve ondalık basamağını kontrol et.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Basit Harmonik Hareket – Uygulama ve Değerlendirme konusunun çözümlü sorularını çöz.