Varoluşçuluk

Konu Anlatımı

Varoluşçuluğun Temel Tezi

Varoluşçuluk, insanın varoluşunun özden önce geldiğini savunur. Sartre'a göre insan önce vardır, sonra kendini yapar: varoluş özden önce gelir. İnsanın belirlenmiş bir doğası yoktur; kendini seçimleriyle oluşturur.

Özgürlük ve Sorumluluk

İnsan 'özgürlüğe mahkûmdur'. Seçim yapmak zorundadır ve seçimlerinin sorumluluğunu taşır. Kaytarma (bad faith), kişinin sorumluluktan kaçmak için özgürlüğünü inkâr etmesidir.

Absürd (Saçma)

Camus'ya göre insan anlam arar ama evren ona sessiz kalır; bu gerilim saçmadır. Saçmaya rağmen yaşamı sürdürmek bir başkaldırıdır.

Otantiklik

Heidegger ve Sartre'da otantik varoluş, kişinin kendi seçimlerini üstlenmesi, kalıplara teslim olmamasıdır. Kierkegaard varoluşu bireyin öznel deneyimi olarak ele alır.

Varoluşçuluğun Doğuşu

Varoluşçuluk, insanın önce var olduğunu, sonra özünü kendi seçimleriyle belirlediğini söyler: «varoluş özden önce gelir». Kurucu söylemler Kierkegaard'da dinî kaygı ve bireysel seçim, Nietzsche'da değerlerin sorgulanması şeklinde görülür. Heidegger, insanı dünyada bulunan ve kendi ölümünü bilen bir varlık olarak inceler (Dasein). İnsanın ölümlülüğü ve sorumluluğu, bu düşüncenin merkezindedir.

Sartre ve Özgürlük

Sartre, insanın her an kendini yarattığını savunur. Üç temel kavram vardır: kendiliğindenlik (eylemsiz, atıl varlık), kendisi için varlık (bilinçli, seçen varlık) ve başkası için varlık (bakış altında oluşan benlik). Özgürlük bir lüks değil, kaçınılmaz bir durumdur; bu yüzden insan her seçiminde tüm insanlığı temsil eder. Kaçınma yoluna kötü iman denir: sorumluluktan kaçarak kendini nesne gibi göstermek.

Absürt, Anlam ve Etik

Camus, insanın anlam arayışı ile dünyanın anlamsızlığı arasındaki çatışmayı absürt olarak adlandırır ve çözümü isyanda, yaşamda ve özgürlükte arar. Simone de Beauvoir, kadının tarihsel olarak «öteki» yapıldığını göstererek varoluşçu felsefeyi toplumsal cinsiyet tartışmasına taşımıştır. Etik boyutunda ise sorumluluk ve dürüst seçim ön plandadır: özgürlük, başkalarının özgürlüğüyle sınırlıdır.

Sınav Odaklı Özet

Anahtar cümle: «Önce var oluruz, sonra seçimlerimizle özümüzü yaparız.» Sorularda en çok kavram eşleştirmesi gelir: Heidegger → Dasein ve ölüm; Sartre → özgürlük ve kötü iman; Camus → absürt; Beauvoir → öteki ve cinsiyet.

Varoluşçuluğun Temel Tezi ve İnsanın Özgürlüğü

Varoluşçuluk, insanın varoluşunun özden önce geldiğini savunur. Bu fikir, insanın özgendir ve her seçiminde kendi varoluşunu şekillendirme yeteneğine sahip olduğunu vurgular. İnsanın özgürlüğü, seçimlerinin sorumluluğunu taşımak zorunda kalmasıyla ortaya çıkar. Bu durumda, her seçim insanın tüm insanlığı temsil eder ve bu seçimlerin sonuçları, varoluşunun kendisini tanımlayacağına dair bir anlam kazanır.

İnsanın özgürlüğü, seçimlerin sorumluluğunu taşımak zorunda kalmasıyla ortaya çıkar. Bu durumda, her seçim insanın tüm insanlığı temsil eder. İnsanın varoluşu, seçimlerin sonucu olarak belirlenir. Bu nedenle, insanın her an kendini yarattığı ve bu yaratımın sorumluluğunu üstlenmesi gereklidir. Bu fikir, insanın varoluşunun özden önce geldiğini ve kendini seçimleriyle oluşturduğunu vurgular.

Ne Öğreneceğiz

Varoluş özden önce gelir, özgürlük, sorumluluk, saçma ve otantiklik Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Varoluşçuluğun temel tezini açıklar.
• Özgürlük ve sorumluluk ilişkisini yorumlar.
• Absürd (saçma) kavramını açıklar.
• Otantik varoluşu tanımlar.
• Varoluşçuluğun etkilerini değerlendirir.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Varoluşçulukta insanın sabit bir özü yoktur; kendini oluşturur.
• Özgürlük, sorumluluğu beraberinde getirir.
• Saçma, anlam arayışı ile sessiz evren arasındaki gerilimdir.
• Varoluş özden önce gelir.
• Sartre'da özgürlük kaçınılmazdır ve sorumluluk getirir.
• Kötü iman, sorumluluktan kaçmanın adıdır.
• Camus'te absürt, anlam arayışı ile anlamsızlığın çatışmasıdır.
• Özgürlük başkasının özgürlüğüyle sınırlıdır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: 'Varoluş özden önce gelir' sözü hangi filozofa aittir?

1. Bu tez varoluşçuluğun temelidir.
2. Sartre'ye aittir.
3. Sonuç birim ve mertebe kontrolüyle doğrulanır, gerekirse işlem tekrar edilir.

Sonuç/cevap: Sartre

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Temel Tez konusunun adımları:

1. Bu tez varoluşçuluğun temelidir.
2. Sartre'ye aittir.
3. Sonuç birim ve mertebe kontrolüyle doğrulanır, gerekirse işlem tekrar edilir.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Varoluşçuluğu karamsarlık sanmak: Özgürlük ve sorumluluk vurgusu da vardır.

Saçmayı anlamsızlık sanmak: Saçma, anlam arayışı ile sessizlik arasındaki gerilimdir.

Otantikliği bireysel izolasyon sanmak: Kendi seçimlerini üstlenmektir.

Özgürlüğü sınırsız sanmak: Varoluşçulukta özgürlük sorumlulukla gelir.

Absürtü umutsuzluk sanmak: Camus isyan ve yaşam sevincini öne çıkarır.

Heidegger ile Sartre'ı eşitlemek: Birinin odağı varlık ve ölüm, diğerinin özgürlüktür.

Kendini Dene

Soru: Varoluşçuluğun üç temel kavramını (özgürlük, sorumluluk, otantik varoluş) tanımlayıp her biri için günlük hayattan bir örnek olay yazınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Üç kavramın doğru tanımlanması 9 puan; her kavrama uygun günlük hayat örneği 4 puan; düzen ve dil 2 puan. Toplam 15 puan.