12. SınıfFelsefe
17. Yüzyıl Rasyonalizm Felsefesi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Rasyonalizmin temel ilkesini açıklar.
- Descartes'ın kuşku yöntemini ve sonuçlarını değerlendirir.
- Spinoza'da töz ve özgürlük ilişkisini tartışır.
- Leibniz'in monad düşüncesini açıklar.
- Rasyonalizmin güçlü ve zayıf yönlerini karşılaştırır.
Önemli noktalar
- Rasyonalizm, kesin bilginin akılla elde edilebileceğini savunur.
- Descartes, kuşku sıralamasının sonunda düşünen öznenin varlığını kesin sayar.
- Descartes, bedeni bir makineye benzeten "hayvan makinesi" düşüncesiyle ün kazanmıştır.
- Spinoza, gerçekliğin tek bir tözden oluştuğunu savunur.
- Spinoza'ya göre doğa, Tanrının kendisidir.
- Leibniz, monadları anlamsal gerçekliğin temel birimleri olarak tanımlar.
- Leibniz'e göre akıl, doğanın bütününü yansıtan bir aynadır.
Formüller ve kurallar
- Rasyonalizm: bilginin temel kaynağı akıldır
- Descartes dört ilkesi: kanıtlama, bölme, düzene sokma, gözden geçirme
- Cogito ergo sum: kuşkulanamayan tek zemin düşünen öznedir
- Spinoza tözü: tek ve sonsuz töz
- Leibniz monadı: anlamsal, duyulara kapalı temel birim
- Önceden kurulmuş akıl: akıl deneyle değil doğuştan açılır
Sık yapılan hatalar
- Rasyonalizmi deneyi tamamen reddetmek sanmak: Rasyonalist düşünürler de gözlemden yararlanır; fark, bilginin temel kaynağının akıl sayılmasıdır.
- Descartes'ın cogito adımını duyulara dönmek sanmak: Cogito, duyuların kuşkulandığı noktada bile kuşku edilemeyen tek şeyi gösterir.
- Spinoza'da tözü Tanrıdan ayırmak: Spinoza'ya göre doğa ve Tanrı aynı şeydir; bu görüş onun en çok tartışılan iddiasıdır.
- Leibniz'in monadlarını maddi parçacıklar sanmak: Monad, duyulara hitap etmeyen anlamsal birimdir; maddi atomla karıştırılmamalıdır.
- Rasyonalizmin kesinliği mutlak saymak: Rasyonalizm, aklın temel ilkelerini güvenilir kabul eder ama deneyle çelişen her sonucu onaylamaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Rasyonalizmin temel ilkesini tek cümleyle yaz.
- Descartes'ın kuşku sıralaması ile cogito adımını birbirine bağla.
- Spinoza'da tözün niteliklerini say.
- Leibniz'in monad kavramını günlük bir benzetmeyle açıkla.
- Rasyonalizmin güçlü ve zayıf yanlarını iki cümleyle karşılaştır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.