12. SınıfCoğrafya
Ekonomik Faaliyetler ve Kaynaklar — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Ekonomik faaliyet türlerini üretim basamağına göre sınıflandırır.
- Tarım ürünlerinin yayılışını doğal koşullarla ilişkilendirir.
- Türkiye'nin öne çıkan maden ve enerji kaynaklarını haritada konumlandırır.
- Sanayi dallarının kuruluş nedenlerini değerlendirir.
- Ulaşım ve ticaret ağı ile ekonomik gelişme arasındaki ilişkiyi açıklar.
- Kaynak bağımlılığının ekonomiye etkisini yorumlar.
Önemli noktalar
- Konya Ovası buğday üretiminde, Ordu ve Giresun fındık üretiminde öncedir.
- Türkiye bor rezervlerinin büyük bölümünü barındırır; Eskişehir Kırka önemli üretim merkezidir.
- Taşkömürü üretimi Zonguldak havzasıyla sınırlıdır; linyit birkaç havzada yaygındır.
- Hidroelektrik yatırımları Fırat ve Dicle nehirlerinde yoğunlaşır.
- Sakarya sahasındaki doğal gaz keşfi dış bağımlılığı azaltma açısından önemlidir.
- İzmir-Aydın demiryolu 1856'da ülkenin ilk yolcu demiryolu hattı olarak açılmıştır.
- Gümrük Birliği 1996'da yürürlüğe girmiştir ve dış ticaretin odağını Avrupa Birliği'ne taşımıştır.
Formüller ve kurallar
- Birincil: doğrudan doğadan ürün; ikincil: işlenmiş ürün; üçüncül: hizmet üretimi.
- Katma değer = satış fiyatı − ara malı maliyeti.
- Cari açık = ithalat − ihracat (enerji ithalatı arttığında açık büyür).
- Ürün yayılımı = iklim + toprak + su + arazi koşullarının bileşimi.
- Ekonomik gelişmişlikte sanayi ve hizmet payı arttıkça kişi başı gelir yükselir.
- Kaynak bağımlılığı: dış alım oranına bağlı olarak kur ve fiyat riski artar.
Sık yapılan hatalar
- Madenciliği sanayi saymak: Madencilik doğrudan doğadan ürün aldığı için birincil faaliyettir; işlenmiş madde üretimi ikincildir.
- Ürünleri yalnızca iklimle eşleştirmek: Zeytin için yalnızca sıcaklık yetmez; kış soğuklarının düşük olması ve toprak yapısı da belirleyicidir.
- Taşkömürü ile linyiti karıştırmak: Taşkömürü yalnızca Zonguldak'ta çıkar, linyit ise Afşin-Elbistan, Soma ve Zonguldak'ta bulunur.
- Hidroelektrik ile termik santrali aynı kaynakla açıklamak: Hidroelektrik nehir ve barajlara, termik santraller kömür ve doğal gaza dayanır.
- Gümrük Birliği ile serbest ticaret anlaşmasını aynı sanmak: Gümrük Birliği sanayi ürünlerinde tarife dışı engelleri kaldırır, tarım ve hizmetleri kapsamaz.
Hızlı tekrar ipuçları
- Faaliyet basamağı sorularında tek soru sor: ürün doğrudan doğadan mı geliyor, işlenmiş mi, hizmet mi?
- Ürün-yer eşleştirmede önce iklim tipini belirle, sonra ürünleri o iklime göre ele.
- Maden sorularında illeri kaynakla eşleştir; Kırka-bor, Divriği-demir, Ergani-bakır klasik eşleşmelerdir.
- Enerji sorularında yenilenebilir ile fosil ayrımını hemen işaretle, dış bağımlılık vurgusu varsa doğal gazı hatırla.
- Sınavda 'en uygun yer' sorularında ham madde, iş gücü ve ulaşım üçlüsünü birlikte değerlendir.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Ekonomik Faaliyetler ve Kaynaklar konusunun çözümlü sorularını çöz.