12. SınıfCoğrafya
Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliğine ve Dağılışına Etkisi — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Sıcaklık, yağış ve ışınımın bitki dağılışı üzerindeki etkisini açıklar.
- Yükselti ve yan etki (yükselti kuşakları) arasındaki ilişkiyi kurar.
- Toprak, nem ve rüzgârın bitki türlerine etkisini örneklerle değerlendirir.
- Türkiye'de başlıca bitki topluluklarının yayılışını iklimle ilişkilendirir.
- İnsan etkisinin doğal bitki örtüsü üzerindeki değişimini yorumlar.
Önemli noktalar
- Yağış miktarı ve rejimi bitki örtüsünü belirleyen en önemli etkendir.
- Yükselti kuşakları, aynı yamaca farklı iklim şartları getirir.
- Maki, yaz kuraklığına uyum sağlamış bir bitki topluluğudur.
- Karadeniz kıyısı yıl boyu yağış aldığı için orman kuşağıdıdır.
- Toprak türü, tür seçimini iklim kadar daraltabilir.
- Sürekli rüzgâr ağaç boyunu ve formunu değiştirir.
- Yangın ve aşırı otlatma dağılımı hızla yapay biçimde değiştirir.
Formüller ve kurallar
- Yağış ↓ → bozkır; yağış ↑ → orman biçimlenir.
- Her 100 metrede sıcaklık 0,5-1 °C düşer.
- Yan etki: yükselti arttıkça bitki kuşakları değişir.
- Ardış yüz kurak, rüzgâr alan yüz nemlidir.
- Kuzey yamaç nemli-serin, güney yamaç kuru-sıcaktır.
- Bitki çeşitliliği: iklim çeşitliliği + arazi çeşitliliği.
- İnsan etkisi: doğal örtü → tarım/yerleşim → yapay dağılım.
Sık yapılan hatalar
- Bitki örtüsünü yalnızca sıcaklığa bağlamak: Asıl belirleyici ulaşılabilir su miktarıdır.
- Yükselti etkisini ters yorumlamak: Yükseldikçe sıcaklık artmaz, azalır.
- Ardış yüzü nemli sanmak: Yağış gölgesinde kalan yüz kuru kalır.
- Maki ile ormanı karıştırmak: Maki, yaz kuraklığına dayanıklı çalı topluluğudur.
- Dağılımı değişmez sanmak: Yangın, kuraklaşma ve insan baskısı dağılımı değiştirir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Kuşak sorularında önce yükseltiyi yaz, sonra her 100 metre kuralını uygula.
- Türkiye sorularında kıyı ile iç kesimi karşılaştır: nem, sıcaklık ve bitki üçlüsü.
- Yön sorularında kuzey-güney ayrımını güneş açısından düşün.
- 'En uygun bölge' sorularında ürün ile iklimi eşleştir, tek etkene bakma.
- Harita sorularında önce ölçek ve tarih bilgisini oku.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliğine ve Dağılışına Etkisi konusunun çözümlü sorularını çöz.