12. SınıfCoğrafya

Doğal Sistemler ve Biyoçeşitlilik — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Ekosistemin biyotik ve abiyotik bileşenlerini örneklerle açıklar.
Enerjinin ekosistem içindeki tek yönlü akışını ve kabaca %10 aktarım kuralını yorumlar.
Prodüktör, tüketici ve ayrıştırıcıların görevlerini karşılaştırır.
Biyoçeşitlilik düzeylerini (tür, gen ve ekosistem çeşitliliği) ayırır ve açıklar.
Endemizm kavramını kullanarak Türkiye'nin biyolojik zenginliğini değerlendirir.
IUCN tehlike kategorilerini tehlike derecesine göre sıralar.

Enerji akışı tersine çevrilemez, madde ise ekosistem içinde sürekli döngüye girer.
Ayrıştırıcılar olmasa besin maddeleri toprağa geri dönmez ve sistem çöker.
Anadolu'da bitki türlerinin yaklaşık üçte biri endemiktir; bu oran Türkiye'nin zenginliğini gösterir.
Türkiye, üç kıtanın kavşağında yer alması nedeniyle büyük göçmen kuş yolları üzerindedir.
IUCN kategorisinde yok olmuş (EX) en üst, tahdit altında olmayan (LC) en alt basamaktır.
Ekosistem hizmetleri görünmezdir ancak tozlaşım, temiz su ve toprak oluşumu gibi ekonomik değer taşır.
Topluluk çeşitliliği genellikle ekosistem direncini artırır; tek tür hâkimiyeti direnci düşürür.

Enerji akışı tek yönlüdür: güneş → prodüktör → birinci derece tüketici → ikinci derece tüketici → ayrıştırıcı.
Her trofik basamakta kabaca %10 enerji bir üst basamağa aktarılır; kalanı ısı olarak kaybolur.
Biyoçeşitlilik = tür çeşitliliği + genetik çeşitlilik + ekosistem çeşitliliği.
Endemizm oranı = yalnızca o alanda yaşayan türlerin sayısının toplam tür sayısına oranı.
Mikroorganizma ve mantar gibi ayrıştırıcılar madde döngüsünün kapanış noktasıdır.
Abiyotik faktörler biyotik faktörleri sınırlar; örneğin yağış bitki örtüsünü belirler.

Enerji ile maddeyi aynı döngüde düşünmek: Enerji tek yönlü akar ve ısıya dönüşür, madde ise döner; soruda döngü soruluyorsa cevap maddedir.
%10 kuralını ters uygulamak: Yüzde on, alt basamaktan üst basamağa geçiş oranıdır; üretimden tüketiciye giderken azalma olur, artım değil.
Endemik türü nadir türle karıştırmak: Endemiklik yayılışla ilgilidir, popülasyon büyüklüğüyla değil; bir tür aynı anda hem endemik hem bol olabilir.
IUCN kategorilerini alfabetik sıraya koymak: Kategoriler tehlike derecesine göre dizilir; en üstte yok olmuş (EX), en altta tahdit altında olmayan (LC) bulunur.
Fotosentezcileri ayrıştırıcı saymak: Ayrıştırıcılar hazır organik madde parçalar, fotosentezciler inorganiktan organik üretir; ikisi aynı basamakta düşünülemez.

Besin zinciri sorusunda önce oku, sonra basamakları numaralandır; enerji miktarı sorularında %10 kuralını soldan sağa uygula.
Biyotik-abiyotik ayrımında hayatta olma ölçütünü kullan: canlı değilse abiyotiktir.
Endemizm sorularında jeolojik izolasyon ve iklim çeşitliliğini ara; Anadolu'nun yarımada oluşu anahtar bilgidir.
Tehlike kategorisi sıralama sorularında kısaltmaları Türkçe karşılığıyla eşle: EX yok olmuş, CR kritik, EN tehlikedeki, VU hassas.
Sınavda zarf içinden gelen besin zinciri şemasında okun yönünü asla ters çevirme; zincirin başı daima üreticidir.