11. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı
Makale ve Eleştiri — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Makalenin özelliklerini açıklar.
- Makale ile deneme-fıkrayı ayırt eder.
- Eleştirinin temel özelliklerini tanır.
- Öğretici metinleri sınıflandırır.
Önemli noktalar
- Makale nesnel, deneme öznel bir türdür.
- Eleştiri yalnızca olumsuzluk değil, değerlendirmedir.
- Gazete çevresinde gelişen öğretici metinlerin başında makale gelir.
- Denemeler adlı eserin sahibi Montaigne'dir (1580); Türk edebiyatında modern denemenin öncüsü Nurullah Ataç'tır.
- Eleştiri öznel (duyguya dayalı) ve nesnel (veriye dayalı) olmak üzere ikiye ayrılır.
Formüller ve kurallar
- Makale: nesnel, kanıta dayalı
- Deneme: öznel, samimi
- Fıkra: güncel, kısa
- Eleştiri: eser değerlendirme
- Tür eşleşmesi: kanıt-nesnellik → makale | kişisel düşünce → deneme | güncel-kısa → fıkraya
Sık yapılan hatalar
- Makaleyi deneme sanmak: Makalede kanıt ve nesnellik, denemede kişisellik esastır.
- Eleştiriyi kötüleme sanmak: Eleştiri nesnel değerlendirmedir.
- Fıkrayı gülmece sanmak: Edebiyat metni olarak fıkra, güncel konuyu işleyen kısa yazıdır.
- Makale ile denemeyi öznel-nesnellik yönünden karıştırmak: Makale kanıt ve nesnellik ister, deneme kişisel düşünce ve samimiyet ister; ikisinin özellikleri ters yazılırsa bütün şıklar şaşar.
- Yaygın hata 5: Makale ve Eleştiri konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Öğretici metinleri nesnellik-özellik bakımından tablo yap.
- Makale sorularında kanıt ve nesnellik ipuçlarını ara.
- Eleştiri metinlerinde ölçüt ve gerekçe olup olmadığına bak.
- Metin parçası verilen tür sorularında ilk okumada 'ben' ve kişisel deneyim ifadelerini arayın; varsa deneme şıkkı öne çıkar.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra Makale ve Eleştiri konusunun çözümlü sorularını çöz.