11. SınıfTürk Dili ve Edebiyatı

Roman ve Hikâye Çözümleme — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Roman ile hikâyeyi olay örgüsü, zaman, mekân, kişi ve konu ölçütleriyle karşılaştırır.
Anlatıcı türlerini ve iç ile dış bakış açısını tanıyıp örneklerle uygular.
Kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar ayrımını açıklar.
Roman ve hikâye türlerini özellikleriyle sınıflandırır.

Hikâyede kahraman vardır, romanda yoktur; bu, iki tür arasındaki en belirgin farktır.
Zaman bakımından roman geniş (aylar, yıllar), hikâye dar (saatler, günler) bir çerçevedir.
Hikâyede anlatıcı kahraman kadar önemlidir; anlatıcı türü birinci, ikinci ve üçüncü kişi olabilir.
İç bakış açısında kişinin ruh hâli bilinir, dış bakış açısında yalnız davranışlar gözlenir.
Mağara (Çin'deki Kurada Yaşayan Hintli) hikâyesinde kişi kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşir.
Kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar aynı kişi değildir; kurgu, yazarın kurgusudur.

Roman ile hikâye farkları: olay örgüsü (çok/tek) | zaman (geniş/dar) | mekân (çeşitli/dar) | kişi sayısı (çok/az) | kahraman (yok/var) | konu (geniş/tek)
Anlatıcı türleri: birinci kişi (ben) | ikinci kişi (sen, siz) | üçüncü kişi (o)
Bakış açısı: iç bakış (kişinin ruh hâli bilinir) | dış bakış (yalnız davranışlar gözlenir)
Kurgu: yazarın kurgusudur, gerçeğin kendisi değildir; kurgusal anlatıcı ≠ gerçek yazar (kurucu)
Roman türleri: bireyin iç dünyası | toplumsal gerçekçi | tarihî | köy | psikolojik | macera | bilim kurgu | fantastik | dedektif
Olay (kesme) hikâyesi: yön değiştirme, öğretici, roman, çevre, mağara (Çin'deki Kurada Yaşayan Hintli)
Durum (kesinti) hikâyesi: bir anda olmuş bitmiş durumdan hareket eder
Diğer hikâye türleri: fantastik, grotesk, gerçekçi, lirik (lirik-monolog), fabl (masal), mektup, günlük, gözlem, portre

Roman ile hikâyeyi yalnız uzunluklarına göre ayırt etmek: Uzunluk tek başına ölçüt değildir. Ayrım; olay örgüsü, zaman, mekân, kişi sayısı, kahraman ve konu başlıklarında görülür. Bu altı ölçüt birlikte değerlendirilmelidir.
Anlatıcı ile yazarı aynı kişi sanmak: Anlatıcı, yazarın yarattığı kurgusal bir varlıktır. Yazar anlatıcının ağzından konuşmaz; bu yüzden kurgusal anlatıcı ile gerçek yazar arasında ayrım yapılması gerekir.
Mağara hikâyesini fantastik hikâye saymak: Mağara hikâyesinde kişi kendisini bulduğu yerdeki uygarlıkla yüzleşir. Fantastik hikâye ise gerçek dışı, olağanüstü olaylara dayanır. İkisi farklı ölçütlerle tanımlanır.
Dış bakış açısında kahramanın iç dünyasını bilmek: Dış bakış açısında yalnız davranışlar gözlenir; kahramanın ne düşündüğü bilinmez. İç dünyayı öğrenmek ancak iç bakış açısıyla mümkündür.
Olay (kesme) hikâyesi ile durum (kesinti) hikâyesini aynı saymak: Olay hikâyesinde olay sonradan anlatılır. Durum hikâyesinde ise bir anda olmuş bitmiş bir durumdan hareket edilir. Bu ayrım hikâye türü sorularının temelidir.

Roman mı hikâye mi sorusunda önce kahraman olup olmadığına bakın; kahraman varsa metin büyük olasılıkla hikâyedir.
Zaman ve mekân genişliğini ölçerek karar verin: aylar ve birden çok mekân romana, saatler ve tek mekân hikâyeye işaret eder.
Bakış açısını belirlemek için kahramanın iç dünyası veriliyorsa iç bakış, yalnız davranışları varsa dış bakış açısı deyin.
Anlatıcı türünü bulurken metinde kullanılan ben, sen, siz, on zamirlerini sırayla denetleyin.
Mağara, grotesk ve fabl gibi özel hikâye türlerinde ayırt edici ölçütü ezberleyin: uygarlıkla yüzleşme, saçma ve gülünç olaylar, hayvanların konuşturulması.