11. SınıfTürk Kültürü ve Medeniyet Tarihi
Edebiyat, Dil ve Yazı Kültürü — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Türkçenin farklı dönemlerde hangi yazılarla yazıldığını açıklar.
- Orhun yazıtlarının Türk yazı kültüründeki yerini değerlendirir.
- İlk Türkçe eserlerin alan ve özelliklerini belirler.
- Manzum ve nesir türlerini örneklerle ayırt eder.
- Yazı kültürünün edebiyat ile ilim gelişimine etkisini yorumlar.
Önemli noktalar
- Verileri sözlü aktarma terk edip yazılı kayda geçmek bilimi kalıcı kıldı.
- Orhun yazıtları devlet yönetiminin ve tarihsel bellek alanının ilk kaynağıdır.
- İslâmî dönemde söz hazinesi zenginleşti ve yeni türler gelişti.
- Türk edebiyatında manzum ile nesir birlikte gelişti.
- Yazılı kültür, sonraki yüzyıllardaki şiir ve ilmî türlerin temelini oluşturdu.
Formüller ve kurallar
- Türkçe ilk olarak Göktürk runik yazısıyla kayda geçmiştir.
- Orhun yazıtları Türkçenin ilk yazılı örneklerindendir.
- İslâmî dönemde Arap harfleriyle Türkçe yazma yaygınlaştı.
- Kutadgu Bilig aruz ölçüsüyle yazılmış manzum bir yapıttır.
- Divan-ı Hikmet hikmetli ve öğretici şiirlerden oluşur.
Sık yapılan hatalar
- Orhun yazıtlarını İslâmî dönem sanmak: Bu yazıtlar İslâmî dönemden önceki Türkçenin yazılı kayıtlarıdır.
- Tüm metinleri aynı dönem saymak: Türkçe farklı dönemlerde farklı alfabelerle yazılmıştır.
- Manzum, nesir ayırt etmemek: Biçim, metnin türünü doğru okumak için önemlidir.
- Edebiyatı ilimden ayırmak: Aynı yazı geleneği hem ilim hem edebiyatı beslemiştir.
- Yaygın hata 5: Edebiyat, Dil ve Yazı Kültürü konusunda dikkat edilmesi gereken nokta 5.
Hızlı tekrar ipuçları
- Ok ve çizgiden oluşan runik harfleri unutma.
- İlk okulda dönemleri tarih sırasına yerleştirerek çalış.
- Nazım ile nesir farkını birer örnekle açıkla.
- Eser adı ile yazarını birlikte hatırla.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.