Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi · 11. Sınıf · 16 soru
Çözümlü Sorular
Soru 1
Divanü Lugat-it-Türk eserini derleyen bilim insanı kimdir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Şerafeddin Sabuncuoğlu
- D) Edip Ahmet Yükneki
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kaşgarlı Mahmud
Kaşgarlı Mahmud Türkçenin ilk büyük sözlüğü olan Divanü Lugat-it-Türk'ü derlemiş ve lehçeleri kaydetmiştir. Bu çalışma dil biliminin temel kaynaklarındandır.
Soru 2
Cerrahî eseriyle tanınan ünlü hekim hangisidir?
- A) Ali Kuşçu
- B) Ahmed Yesevi
- C) Şerafeddin Sabuncuoğlu
- D) Kaşgarlı Mahmud
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şerafeddin Sabuncuoğlu
Şerafeddin Sabuncuoğlu cerrahî eseriyle tanınır ve aletleri resimlerle aktarmıştır. Eser tıp alanında önemli bir kaynaktır.
Soru 3
Atabetü'l-Hakayık eserinin yazarı kimdir?
- A) Uluğ Bey
- B) Ahmed Yesevi
- C) Kaşgarlı Mahmud
- D) Edip Ahmet Yükneki
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Edip Ahmet Yükneki
Edip Ahmet Yükneki Atabetü'l-Hakayık adlı eseri yazarak yönetim ilkelerini anlatmıştır. Çalışma hükümdara yönelik öğütler barındırır.
Soru 4
Rasathanede uzun süreli gözlem ve yıldız kataloğu çalışmasıyla bilinen Türk bilimi kimdir?
- A) Edip Ahmet Yükneki
- B) Uluğ Bey
- C) Sabuncuoğlu
- D) Kaşgarlı Mahmud
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uluğ Bey
Uluğ Bey Semerkant'taki rasathanede yaptığı düzenli gözlemlerle yıldız kataloğunu oluşturmuştur. Bu çalışma astronomi alanında derin iz bıraktı.
Soru 5
Kutadgu Bilig eseri hangi konuyu ele alır?
- A) Aritmetik kuralları
- B) Yıldız hareketlerini
- C) Yönetim ve toplum düzenini
- D) Bitkilerin yetişmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yönetim ve toplum düzenini
Yönetim ve toplum düzenini ele alır; eser adaletli yönetimi ve bilgili devlet adamını önemsemiştir. Bu yönüyle siyaset bilgisi açısından değerlidir.
Soru 6
Divanü Lugat-it-Türk eseri başlıca hangi bilgileri kaydeder?
- A) Yalnız tarım takvimi
- B) Yalnız şehir nüfusu
- C) Yalnız vergi oranları
- D) Türkçenin lehçelerini ve yer adlarını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkçenin lehçelerini ve yer adlarını
Türkçenin lehçelerini ve yer adlarını kaydeder; bu yönüyle dil bilimi ve coğrafyaya ışık tutar. Eser aynı zamanda sosyal yaşamı da yansıtır.
Soru 7
Kaşgarlı Mahmud'un çalışması öncelikle hangi bilim alanına aittir?
- A) Dil bilim
- B) Jeoloji
- C) Kimyasal analiz
- D) Tıbbi eczacılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dil bilim
Dil bilim alanına aittir; Türkçenin zenginliğini ve kullanım çeşitliliğini sözlük biçiminde kayda geçirmiştir. Bu çalışma sonraki dil araştırmalarına temel oldu.
Soru 8
Şerafeddin Sabuncuoğlu'nun cerrahi eserinin özgün yönü nedir?
- A) Vergi listesi sunması
- B) Şehir planı çizmesi
- C) Alet ve yöntemleri resimlerle aktarması
- D) Ticaret yolları belirtmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alet ve yöntemleri resimlerle aktarması
Alet ve yöntemleri resimlerle aktarması eserin özgün yönüdür. Bu sayede bilgi uygulamada daha güvenli biçimde kullanıldı.
Soru 9
Bilimsel eserlerin yazılı kültürdeki temel rolü nedir?
- A) Vergi gelirini artırmak
- B) Orduları büyütmek
- C) Şehir nüfusunu azaltmak
- D) Bilgiyi kalıcı hâle getirerek nesilden nesile aktarmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilgiyi kalıcı hâle getirerek nesilden nesile aktarmak
Bilgiyi kalıcı hâle getirerek nesilden nesile aktarmak bilimsel eserlerin temel rolüdür. Yazılı kayıtlar olmadan bu bilgilerin büyük bölümü kaybolup giderdi.
Soru 10
Divanü Lugat-it-Türk'ten yararlanan biri neyi öğrenebilir?
- A) Türkçenin farklı yerlerdeki kullanımlarını
- B) Günümüz trafik kurallarını
- C) Sanayi üretim yöntemlerini
- D) Dijital kodlama dilini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkçenin farklı yerlerdeki kullanımlarını
Türkçenin farklı yerlerdeki kullanımlarını öğrenebilir; eser lehçeleri ve yaygın kelimeleri kaydetmiştir. Bu bilgi dil tarihi için değerlidir.
Soru 11
Orta Asya ile Anadolu arasında bilgi aktarımını kolaylaştıran temel etken nedir?
- A) Vergi muafiyeti
- B) Bilim insanlarının göçü ve eserlerinin taşınması
- C) Sınırların kapatılması
- D) Yazının kaldırılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilim insanlarının göçü ve eserlerinin taşınması
Bilim insanlarının göçü ve eserlerinin taşınması bilgi aktarımını kolaylaştıran temel etkendir. Böylece ilim farklı merkezlerde gelişmeyi sürdürdü.
Soru 12
Rasathanede çalışmanın bilim insanına sağladığı asıl kazanım nedir?
- A) Vergi gelirini artırması
- B) Şehirleri genişletmesi
- C) Askerî güç kazanması
- D) Ölçüm ve kayıta dayalı düzenli veri elde etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ölçüm ve kayıta dayalı düzenli veri elde etmesi
Ölçüm ve kayıta dayalı düzenli veri elde etmesi rasathane çalışmasının asıl kazanımıdır. Bu veri, ileride yapılan hesaplamaların temelini oluşturur.
Soru 13
Ahmed Yesevi'nin eseri ağırlıklı olarak hangi alanla ilişkilendirilir?
- A) Eğitim ve hikmet
- B) Maden kazı
- C) Kimya endüstrisi
- D) Trafik yönetimi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eğitim ve hikmet
Eğitim ve hikmet alanıyla ilişkilendirilir. Divan-ı Hikmet sonraki yüzyıllarda öğreti geleneğini beslemiştir.
Soru 14
Bilimsel çalışmaların kurumsallaşmasında en önemli koşul ne olmuştur?
- A) Sınır ticaretinin kapalı olması
- B) Eğitim kurumlarının varlığı
- C) Yazının kullanılmaması
- D) Ulaşımın durması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eğitim kurumlarının varlığı
Eğitim kurumlarının varlığı bilimsel çalışmaların kurumsallaşmasındaki en önemli koşuldur. Medreseler bilgiyi aktaran, hocaları ve talebeleri bir arada tuttu.
Soru 15
Bilimsel eserleri yalnız ezberlemek neden yeterli değildir?
- A) Eserlerin isimlerinin zor hatırlanması
- B) Eserlerin çok uzun olması
- C) Eserlerin hangi sorunu çözdüğünü anlamadan değeri kavramak
- D) Eserlerin çok fazla sayıda olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eserlerin hangi sorunu çözdüğünü anlamadan değeri kavramak
Eserlerin hangi sorunu çözdüğünü anlamadan değeri kavramak söz konusu olduğu için ezber tek başına yetersizdir. İçerikle birlikte ele alınması gerekir.
Soru 16
Şerafeddin Sabuncuoğlu'nun çalışmasının bugünkü tıp eğitimindeki karşılığı nedir?
- A) Aletleri görsel olarak anlatan tıbbi kaynaklar
- B) Resimli tarihî romanlar
- C) Trafik ve yol levhaları
- D) Yıllık mali rapor ve çizelgeler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aletleri görsel olarak anlatan tıbbi kaynaklar
Aletleri görsel olarak anlatan tıbbi kaynaklar günümüz tıp eğitimindeki karşılığıdır. Bu yöntem atlas ve rehberlerde sürdürülmektedir.