11. SınıfTarih
Tarih · 11. Sınıf · DÖNÜŞÜM SÜRECİNDE OSMANLI (1789-1908)
Meşrutiyet Hareketleri, Meclisler ve Kanun-i Esasi Deneyimi konusu, tarih dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.
Bu konuda Osmanlı'da meşrutiyet hareketlerini iki dönem hâlinde inceleyeceğiz. Önce 1876'da kabul edilen Kanun-i Esasi ve meclislerin kuruluşu ele alınacak, ardından 1878'de anayasanın askıya alınmasıyla başlayan istibdat dönemi değerlendirilecektir. Bu bölümde temsili meclis fikrinin Osmanlı'daki ilk uygulamasının nasıl gerçekleştiği görülecektir.
Konunun ikinci bölümünde 1908'de başlayan II. Meşrutiyet dönemi, anayasa değişiklikleri, 31 Mart Vakası ve siyasi parti yapılanması incelenecektir. Her iki dönem birlikte değerlendirildiğinde anayasal düzenin neden uygulanamadığı sorusu net bir biçimde yanıtlanabilecektir.
Osmanlı'da Tanzimat döneminden itibaren merkezî yönetimin güçlendirilmesi yönünde adımlar atılmış, ancak halkın yönetime katılması fikri geç uygulamaya geçmiştir. Temsili meclis fikri, Avrupa'daki meşrutiyet hareketlerinin etkisiyle Osmanlı gündemine girmiştir. Halkın temsilcilerinin devlet işlerine katılması, padişahın yetkisini sınırlamanın bir yol olarak düşünülmüştür.
İkinci olarak dönemin siyasi aktörlerini tanımak gerekir. Ordu kademe subayları, aydın gençler, memurlar ve öğrenciler meşrutiyet taleplerini taşımıştır. Aynı zamanda taşradaki ayan güçleri ve eski saray grupları bu değişime direnç göstermiştir. Bu karşıtlık, dönemin siyasi gerilimini oluşturmuştur.
Basit düzeyde bir soruda "Osmanlı'da ilk anayasa hangi yılda kabul edildi?" denirse cevap 1876'dır. Aynı yılın ayrıca meclislerin kurulduğu yıl olduğu bilinmesi, sonraki yıllarla karıştırmayı önler. Buna karşılık "anayasa hangi yılda askıya alındı?" sorusunun cevabı 1878'dir; bu iki tarih birlikte sorulduğunda aradaki fark anlaşılır hâle gelir.
İleri düzeyde bir karşılaştırmada "I. Meşrutiyet ile II. Meşrutiyet arasındaki en önemli fark nedir?" sorusu sorulabilir. Yanıt, her iki dönemde de anayasa ve meclis bulunması değil; ikinci dönemde meclis çoğunluğunun seçim yoluyla oluşması ve siyasi partilerin kurulmasıdır. Bu fark, dönemin siyasi niteliğini belirleyen başlıca etkendir.
Bu konunun ana fikri şudur: anayasanın yazılması, uygulanması kadar önemli değildir. Kendinizi denerken şu soruları yanıtlayın: Kanun-i Esasi hangi yılda kabul edildi, hangi yılda askıya alındı, II. Meşrutiyet hangi tarihte ilan edildi, 31 Mart Vakası hangi sonuca yol açtı ve bu iki dönemin temel farkı neydi?
| Ölçüt | I. Meşrutiyet | II. Meşrutiyet |
|---|---|---|
| Anayasa | 1876'da kabul edildi | 1908'de yeniden yürürlüğe kondu |
| Meclis | Millet Meclisi ve Ayan Meclisi kuruldu | Meclis çoğunluğu seçimle belirlendi |
| Siyasi partiler | Yok denecek kadar az | Partiler kuruldu ve belirleyici oldu |
| Kesinti | 1878'de askıya alındı | Savaşlar nedeniyle fiilen sona erdi |
| Basın | Sınırlı biçimde gelişti | Meclis tartışmalarını yansıtacak biçimde gelişti |
| Temel ders | Uygulama sürekliliği şarttır | Savaşlar anayasal deneyimi durdurdu |
Kanun-i Esasi'nin 1908'de kabul edildiğini düşünmek; kanun 1876'da kabul edilmiş, 1908'de yeniden yürürlüğe konmuştur.
Meclislerin 1878'de kurulduğunu söylemek; meclisler 1876'da kurulmuş, 1878'de çalışmaları durmuştur.
Ayan Meclisini temsili bir meclis gibi göstermek; temsilî meclis Millet Meclisidir ve mebusata dayanır.
II. Meşrutiyet'in yalnız bir kararla ilan edildiğini düşünmek; ilan ordu içindeki hareketin şiddetli mücadeleleri sonucunda gerçekleşmiştir.
Meşrutiyet hareketleri, Osmanlı'da anayasal düzen arayışının en somut iki denemesidir. 1876'da kabul edilen Kanun-i Esasi, devletin ilk kez yazılı bir anayasa ile yönetileceğini belirtmiş; Millet Meclisi ve Ayan Meclisi kurularak halkın temsilcileri karar sürecine dâhil edilmiştir. Ancak anayasa 1878'de askıya alınmış ve meclis çalışmaları durmuştur. Bu döneme istibdat denmiş ve ülke padişahın iradesine dayalı yönetime dönmüştür. 1908'de ordu içinde başlayan hareket sonucunda II. Meşrutiyet ilan edilmiş, askıya alınan anayasa hükümleri yeniden yürürlüğe konmuştur. Meclis içinde siyasi partiler kurulmuş ve basın meclis tartışmalarını yansıtmaya başlamıştır. 31 Mart Vakası'nın ardından yapılan anayasa değişiklikleriyle meclis çoğunluğuna dayalı yönetim güçlenmiştir. Buna rağmen uygulamada süreklilik sağlanamamış, savaşlar meşrutiyet deneyimini fiilen sona erdirmiştir. Dönemin temel dersi, anayasanın yazılmasının tek başına yeterli olmadığı ve uygulama için kurumsal sürekliliğin gerektiği yönündedir.
Bu konuda Osmanlı'da meşrutiyet hareketlerini iki dönem hâlinde inceleyeceğiz. Önce 1876'da kabul edilen Kanun-i Esasi ve meclislerin kuruluşu ele alınacak, ardından 1878'de anayasanın askıya alınmasıyla başlayan istibdat dönemi değerlendirilecektir. Bu bölümde temsili meclis fikrinin Osmanlı'daki ilk uygulamasının…
Meşrutiyet Hareketleri, Meclisler ve Kanun-i Esasi Deneyimi konusu, tarih dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir. Bu konuda Osmanlı'da meşrutiyet…
Kanun-i Esasi 1876'da kabul edilerek Osmanlı'da ilk kez yazılı bir anayasal çerçeve oluşturmuştur.
Hata: Kanun-i Esasi'nin 1908'de kabul edildiğini düşünmek; kanun 1876'da kabul edilmiş, 1908'de yeniden yürürlüğe konmuştur. Hata: Meclislerin 1878'de kurulduğunu söylemek; meclisler 1876'da kurulmuş, 1878'de çalışmaları durmuştur.
1876 = Kanun-i Esasi'nin kabul edildiği yıl · Meclis çifti = Millet Meclisi (temsil) + Ayan Meclisi (atama) · 1878 = anayasanın askıya alındığı ve istibdat döneminin başladığı yıl · 24 Temmuz 1908 = II. Meşrutiyet'in ilan edildiği tarih
Osmanlı'da ilk anayasa olan Kanun-i Esasi hangi yılda kabul edilmiştir?
Doğru cevap: A) 1876
Kanun-i Esasi 1876 yılında kabul edildi; bu tarih I. Meşrutiyet döneminin en önemli kurumsal öğrenme çıktısıı olarak kabul edilir.
İttihat ve Terakki Cemiyeti yayın organı olarak hangi gazeteyi kullanmıştır?
Doğru cevap: B) Tercüman-ı Hürriyet
Tercüman-ı Hürriyet kavramı Meşrutiyet Hareketleri, Meclisler ve Kanun-i Esasi Deneyimi konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Anayasayı tartışan iki farklı görüş nasıl tanımlanabilir?
Doğru cevap: A) Değişim isteyenler ve mevcut düzeni savunanlar
Anayasa tartışmasında değişim isteyenler ile mevcut düzeni savunanlar olmak üzere iki temel görüş öne çıkmış; bu ayrışım dönemin siyasi gerilimini belirlemiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Tarih için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Meşrutiyet Hareketleri, Meclisler ve Kanun-i Esasi Deneyimi konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç