11. SınıfTarih

Osmanlı'nın Gerileme Dönemi ve İç İsyanlar — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde merkezî otoritenin zayıflamasının nedenlerini açıklar.
Tımar, devşirme ve kul sistemindeki bozulmaların devlet yapısına etkilerini değerlendirir.
Celali isyanları ile eyalet isyanlarının nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını karşılaştırır.
Doğu ve batı cephelerinde imzalanan antlaşmaların toprak ve prestij sonuçlarını yorumlar.
İç isyanların Anadolu ekonomisine ve halk yaşamına etkilerini örneklerle açıklar.

Gerileme XVI. yüzyıl sonunda başladı; tek bir nedene değil, iç ve dış etkenlerin birleşmesine dayanır.
Celali isyanları Anadolu'da üretimin durmasına, vergi gelirlerinin düşmesine ve köy boşalmalarına yol açtı.
Zitvatoruk Antlaşması Osmanlı'nın Avusturya karşısındaki üstünlüğünün sarsıldığını gösteren ilk büyük belgedir.
Girit'in fethi (1645-1669) gerileme döneminde batıda elde edilen en önemli toprak kazancıdır.
Kasr-ı Şirin (1639) ile belirlenen İran sınırı uzun süre değişmeden korunmuştur.
II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığı (1683) Kutsal İttifak savaşlarını ve toprak kayıplarını başlatmıştır.
Mısır'da Ahmed Paşa'nın isyanı, uzak eyaletlerde merkezden kopuşun en erken açık örneğidir.

Gerileme = merkezî otoritenin zayıflaması + ekonomik ve askerî yapının bozulması
Tımarın bozulması → tımarlı asker sayısının azalması ve vergi düzeninin sarsılması
Ferhat Paşa (1590): İran'a Tebriz, Azerbaycan, Dağıstan, Gürcistan ve Erdebil'in verilmesi
Zitvatorok (1606): Avusturya arşidükünün padişaha eşit unvanla hitap etmesi
Kasr-ı Şirin (1639): İran ile kesin sınır ve Bağdat'ın Osmanlı'da kalması
İsyan nedenleri: ağır vergi, tımar bozulması, yöneticinin baskısı, afet ve kıtlık
Kutsal İttifak (1684): Avusturya, Lehistan, Venedik ve Malta'nın Osmanlı'ya karşı birleşmesi
Karlofça (1699): büyük toprak kayıpları ve Hristiyan dünyasındaki liderlik iddiasının sona ermesi

Gerileme dönemini yalnızca savaş kayıplarıyla açıklamak: Merkezî otoritenin zayıflaması, tımar ve devşirme sisteminin bozulması kadar iç etkenler de belirleyicidir; savaş kaybı sonucun kendisidir, nedenin tamamı değildir.
Zitvatorok Antlaşması'nı Osmanlı zaferi sanmak: Antlaşma, üstünlüğün sarsıldığını gösterir; padişaha eşit unvan ve verginin kalkması bu durumun kanıtıdır.
Celali isyanlarını dinsel ayaklanma sanmak: İsyanların temelinde ağır vergiler, tımarın bozulması, kıtlık ve yöneticilerin baskısı vardır; dinî bir amaç taşımazlar.
Kasr-ı Şirin'i basit bir toprak kaybı sanmak: 1639 antlaşması esasen kesin sınır belirlemesidir; Bağdat Osmanlı'da kalmış, uzun süreli bir barış sağlanmıştır.
Tarihleri ezberleyip olaylarla eşleştirememek: 1683 Viyana Kuşatması ile 1699 Karlofça ayrı olaylardır; kronolojiyi bozan şıklar çoğunlukla tuzaktır.
Girit'in fethini yanlış tarihle eşleştirmek: Girit 1645-1669 arasında fethedilmiştir; 1672 Bucaş ve 1683 Viyana ile karıştırılmamalıdır.

Antlaşmaları 'kiminle – hangi yılda – hangi hüküm' üçlüsüyle ezberle; yalnız yıl ezberlemek eşleştirme sorularında yanıltır.
İsyan sorularında nedeni ve sonucu ayrı ayrı ayır; yalnızca sonuç bildiren şıkları önce ele.
'Aşağıdakilerden hangisi iç nedendir?' sorularında ekonomik ve siyasal bozulmaları, dış nedense savaş ve ticaret gelişmelerini ara.
Kronoloji sorularında en eski ve en yeni olayı bulup seçenekleri ikiye indir; kalan şıkları yıl karşılaştırmasıyla çöz.
Antlaşma adlarını çıkış yeri ve karşı devlete göre etiketleyerek grupla: doğu (İran), batı (Avusturya, Lehistan, Venedik).