Sosyal Bilim Çalışmaları · 11. Sınıf · 16 soru
Çözümlü Sorular
Soru 1
Sınanabilir ve geçici açıklamaların bilimsel yöntemdeki adı nedir?
- A) Gözlem notu
- B) Hipotez
- C) Yasa taslağı
- D) Rapor
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hipotez
Hipotez, sınanabilir biçimde kurulan geçici açıklamadır; deney tasarımı ve veri toplama bu açıklamayı sınamaya yarar.
Soru 2
Bilimsel bir makalenin yayın öncesi aynı alan uzmanları tarafından incelenmesine ne denir?
- A) Denetim raporu
- B) Ölçeklendirme
- C) Akran değerlendirmesi
- D) Ödünçleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Akran değerlendirmesi
Akran değerlendirmesi, bir araştırmanın yayınlanmadan önce alanındaki uzmanların incelemesine verilen addır ve yöntemle sonuçların birlikte gözden geçirilmesini sağlar.
Soru 3
Bilimin temelinde hangi özellik yatar?
- A) Doğrulanamazlık
- B) Çürütülebilirlik
- C) Kişisel inanç
- D) Günlük görüş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çürütülebilirlik
Çürütülebilirlik, bir iddianın sınanabilecek biçimde kurulmasını sağlar; bilim bu özellik ve ölçülebilirlik üzerine kuruludur.
Soru 4
Bilimsel yönteme aykırı olan davranışı seçin.
- A) Gözleme dayalı ilerlemek
- B) Ölçümleri düzenli kaydetmek
- C) Sonucu veriden önce ilan etmek
- D) Yöntemi açık açık yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sonucu veriden önce ilan etmek
Sonucu veriden önce ilan etmek bilimsel yönteme aykırıdır; bilimsel yöntemde önce veri toplanır, sonuç verilerden sonra çıkarılır.
Soru 5
Teknolojinin bilimden ayıran en belirgin yönü nedir?
- A) Bilgiyi kullanıp çözüm ve aygıt üretmesi
- B) Yalnız açıklama yapması
- C) Kanıt toplamaktan kaçınması
- D) Ölçüm yapmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bilgiyi kullanıp çözüm ve aygıt üretmesi
Bilgiyi kullanıp çözüm ve aygıt üretmesi teknolojinin bilimden ayıran yönüdür; teknoloji bilimsel bilgiyi uygulamaya döndürür.
Soru 6
Bilimsel bilginin geçici ve göreceli niteliğinin anlamı nedir?
- A) Hiçbir zaman güvenilir olmaması
- B) Yalnız geçmiş dönemler için geçerli olması
- C) Kişiden kişiye değişmesi
- D) Yeni verilerle sınandıkça güncellenebilir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yeni verilerle sınandıkça güncellenebilir olması
Yeni verilerle sınandıkça güncellenebilir olması bilimsel bilginin geçici doğasını anlatır; bilgi kesinlikten çok sürekli sınanmaya açıktır.
Soru 7
Bilimsel bir araştırmada etik kurul onayı neden aranır?
- A) Katılımcıların hakları korunsun diye
- B) Üniversite reklam yapılsın diye
- C) Ölçüm aletleri ucuz olsun diye
- D) Konu daha kısa anlatılsın diye
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Katılımcıların hakları korunsun diye
Katılımcıların hakları korunsun diye etik onay almak gerekir; bu onay araştırmanın ilkeler açısından gözden geçirilmesini sağlar.
Soru 8
Tıbbi deney etiğinin temelini oluşturan ve 1947 yılında ortaya çıkan belgenin adı nedir?
- A) Helsinki Sözleşmesi
- B) Nüremberg Kodu
- C) Lozan Antlaşması
- D) Paris Anlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nüremberg Kodu
Nüremberg Kodu, 1947 yılında ortaya çıkan ve tıbbi deney etiğinin temelini oluşturan belge olarak kabul edilir.
Soru 9
Yeniden üretim kavramı bilimde neden önemlidir?
- A) Araştırma maliyetini artırdığı için
- B) Sonuçların bağımsız olarak doğrulanabilmesi için
- C) Yayın sayısını azaltmak için
- D) Ölçüm cihazlarını kıyaslamak için
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sonuçların bağımsız olarak doğrulanabilmesi için
Sonuçların bağımsız olarak doğrulanabilmesi için önemlidir; başka araştırmacıların aynı yöntemle benzer sonuca ulaşması bulguyu güçlendirir.
Soru 10
Bilimsel yöntem basamaklarının temel akışını hangisi en iyi gösterir?
- A) Hipotez, sonra gözlem, sonra yorum, sonra soru
- B) Veri toplama, sonra yayım, sonra soru, sonra gözlem
- C) Gözlem, soru, hipotez, deney, veri toplama, sonuç
- D) Sonuç, sonra hipotez, sonra gözlem, sonra deney
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gözlem, soru, hipotez, deney, veri toplama, sonuç
Gözlem, soru, hipotez, deney, veri toplama, sonuç sıralaması bilimsel yöntemin temel akışını gösterir; inceleme ve yayım bu sırayı izler.
Soru 11
Akran değerlendirmesi sonrasında bir araştırma hangi koşulda güvenilir hâle gelir?
- A) Yazarın ünlü olması hâlinde
- B) Başlığın çekici olması hâlinde
- C) Yazıldığı dönemin popüler olması hâlinde
- D) Başka ekiplerin verileri tekrar üretebilmesi hâlinde
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Başka ekiplerin verileri tekrar üretebilmesi hâlinde
Başka ekiplerin verileri tekrar üretebilmesi hâlinde araştırma güvenilir sayılır; akran değerlendirmesi ve yeniden üretim birlikte değerlendirilir.
Soru 12
Bilgi işlem ve büyük hesaplama sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte öne çıkan çevresel etki hangisidir?
- A) Artan enerji ihtiyacı
- B) Belirgin biçimde azalan sera gazı
- C) Daha düşük soğutma yükü
- D) Kablo ihtiyacının ortadan kalkması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Artan enerji ihtiyacı
Artan enerji ihtiyacı, büyük hesaplama ve veri merkezlerinin yaygınlaşmasıyla öne çıkan çevresel etkilerdendir.
Soru 13
Bilim ve teknolojinin toplumsal sorumluluk bağlamında öne çıkan yaklaşım hangisidir?
- A) Bilgiyi yalnız sahiplerine açmak
- B) Sonuçları topluma kapatmak
- C) Ürünü her şeyden önce pahalı kılmak
- D) Araştırma ve ürünlerin sonuçlarını toplumla birlikte değerlendirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Araştırma ve ürünlerin sonuçlarını toplumla birlikte değerlendirmek
Araştırma ve ürünlerin sonuçlarını toplumla birlikte değerlendirmek, bilim ve teknolojinin toplumsal sorumluluk bağlamındaki temel yaklaşımıdır.
Soru 14
“Bir soruna hipotez kurup deneyle sınayarak sonuca ulaşma yolu” ifadesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ilişkilendirilir?
- A) Bilimsel yöntem
- B) Teknoloji etiği
- C) Bilimsel model
- D) Sosyal sorumluluk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bilimsel yöntem
Bilimsel yöntem kavramı gözlem, hipotez, deney ve sonuç adımlarını izleyerek soruna yaklaşma sürecidir. Verilen ifade “Bir soruna hipotez kurup deneyle sınayarak sonuca ulaşma yolu” bu kavramın somut örneğidir; diğer seçenekler konunun başka kavramlarını adlandırır.
Soru 15
Bilimsel yöntem kavramını en yakın biçimde açıklayan örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Araştırmada insan onurunun ve katılımcı haklarının korunması
- B) Karmaşık bir gerçekliği basitleştirerek açıklayan soyut temsil
- C) Bir soruna hipotez kurup deneyle sınayarak sonuca ulaşma yolu
- D) Bir santralın kurulmadan önce çevresel zararlarının hesaplanması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir soruna hipotez kurup deneyle sınayarak sonuca ulaşma yolu
Seçilen ifade “Bir soruna hipotez kurup deneyle sınayarak sonuca ulaşma yolu” ifadesi Bilimsel yöntem kavramının somut göstergesidir. Bilimsel yöntem kavramı gözlem, hipotez, deney ve sonuç adımlarını izleyerek soruna yaklaşma sürecidir.
Soru 16
Tekrarlanabilirlik kavramını en yakın biçimde açıklayan örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir santralın kurulmadan önce çevresel zararlarının hesaplanması
- B) Ölçüm cihazlarıyla bir olayın kaydedilip veri hâline getirilmesi
- C) Bir makalenin yayınlanmadan önce alanındaki uzmanlarca incelenmesi
- D) Farklı laboratuvarlarda aynı deneyle benzer sonucun elde edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Farklı laboratuvarlarda aynı deneyle benzer sonucun elde edilmesi
Seçilen ifade “Farklı laboratuvarlarda aynı deneyle benzer sonucun elde edilmesi” ifadesi Tekrarlanabilirlik kavramının somut göstergesidir. Tekrarlanabilirlik kavramı bir deneyin benzer koşullarda yeniden yapılarak aynı sonucu verme özelliğidir.