II. Dünya Savaşı'nın Nedenleri ve Toplumsal Etkileri

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu derste II. Dünya Savaşı'nı yalnız harita üzerindeki askeri hareketler olarak değil, toplumların yeniden şekillendiği bir dönem olarak inceleyeceğiz. Savaşa giden yolda barış düzeninin bıraktığı hoşnutsuzluğu, ekonomik krizin derinleştirdiği toplumsal gerginliği ve totaliter akımların yükselişini ayrı ayrı göreceksiniz. Ardından savaşın toplumsal etkilerini yerinden edilme, sivil kayıp ve toplumsal rollerdeki değişim kavramlarıyla açıklayacaksınız. Böylece bir savaşı siyasi olayların zinciri olarak değil, toplumsal koşulların ürünü olarak okumayı öğreneceksiniz.

Ön bilgi

I. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan barış düzeni, yenilgiyi ağır yükümlülüklerle sonuçlandırdığı toplumlarda kalıcı bir huzursuzluk yarattı. 1929 yılında başlayan ekonomik buhran işsizliği artırarak bu huzursuzluğu derinleştirdi. Bu ortamda güçlü devlet vaadiyle ortaya çıkan siyasi akımlar, özgürlükleri ve çoğulculuğu zayıflatarak yayıldı. Savaşın başlamasıyla birlikte Avrupa'nın geniş bir kesimi, ardından Asya ve Pasifik bölgesi çatışmanın içine çekildi.

• Barış düzeni: savaş sonrası imzalanan antlaşmalarla kurulan siyasi ve ekonomik yapı.
• Ekonomik buhran: üretimin durduğu, işsizliğin hızla arttığı toplumsal kriz dönemi.
• Totaliter rejim: muhalefeti ve özgürlükleri baskı altına alan tek merkezli yönetim biçimi.
• Yerinden edilme: kişilerin kendi vatanından zorla ayrılmak zorunda kalması.
• İşgal: bir devletin başka bir devletin toprağını askerî güçle denetimine alması.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Versay düzeni, I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan ve yenik devlete ağır maddi ile askerî kısıtlamalar getiren barış düzenidir; bu düzen toplumda hoşnutsuzluk yaratarak sonraki dönemin siyasetinde süregelen bir sorun hâline gelmiştir. Totaliter rejim, muhalefeti, basını ve sivil özgürlükleri baskı altına alan yönetim biçimidir. İşgal, bir devletin başka bir devletin toprağını askerî güçle denetimine almasıdır. Sistematik şiddet kavramı, devlet aygıtlarının belirli bir halka karşı düzenli ve planlı biçimde yönelttiği şiddeti tanımlar; II. Dünya Savaşı yıllarında altı milyonun üzerinde Yahudi'nin sistemli biçimde öldürüldüğü Holokost, bu sınıfta değerlendirilen en ağır insanlık suçlarından biri olarak kayda geçmiştir. Yerinden edilme ise kişilerin kendi ülkesinden zorla ayrılmak zorunda kalmasıdır.

Basit örnek

Bir toplumda işsizliğin hızla arttığını, ailelerin geçim sıkıntısı içinde olduğunu ve halkın kurumlara güveninin zayıfladığını düşünün. 1929'daki ekonomik buhran sonrasında yaşanan bu ortam, Almanya'da Nazizmin 1933'te iktidara gelmesinin toplumsal zeminini oluşturmuştur. Buradan çıkarılacak sonuç şudur: Ekonomik kriz yalnız maddi bir sorun olarak kalmaz, siyasal tercihleri de derinden etkiler.

Adım adım çözüm

Bir savaşın nedenlerini adım adım okumak için önce birinci adımda barış düzeninin yarattığı memnuniyetsizliği belirleyin. İkinci adımda ekonomik krizin bu memnuniyetsizliği nasıl derinleştirdiğini inceleyin. Üçüncü adımda bu ortamda yükselen totaliter akımların dış politikayı nasıl etkilediğini değerlendirin. Dördüncü adımda devletlerin çatışmayı önleme çabalarının sınırını görün: 1938'de imzalanan Munih Antlaşması savaşı kalıcı olarak önlemese de geciktirmiştir. Beşinci adımda Ağustos 1939'da imzalanan Hitler-Stalin Paktı'nın ardından Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgali ve İngiltere ile Fransa'nın 3 Eylül 1939'da savaş ilan etmesiyle mü Cadelenin Avrupa'da genişlediğini takip edin.

İleri örnek

Savaş neden Avrupa ile sınırlı kaldı? Çünkü Almanya 1941'de SSCB'yi işgal ederek çatışmayı doğuya yayarken, Japonya da Pasifik'teki yayılma politikasını sürdürerek savaşı ikinci bir coğrafyaya taşıdı. Böylece Avrupa'da başlayan mücadele, kısa sürede kıtalar arası bir çatışmaya dönüştü. Savaşın tam olarak sona ermesi ise 1945'te Almanya ile Japonya'nın teslim olmasıyla gerçekleşti.

Kavram karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, savaşın gelişimini açıklayan temel olayları yıl ve toplumsal sonuçlarıyla birlikte karşılaştırmalı olarak sunmaktadır.

Sık yapılan hatalar

II. Dünya Savaşı'nı yalnız totaliter rejimlerin çıkarı olarak okumak tek başına yetersizdir; barış düzeninin yarattığı hoşnutsuzluk ve ekonomik kriz de savaşa giden yolu hazırlamıştır. Bir diğer yaygın hata, diplomatik girişimleri tamamen etkisiz saymaktır; Munih Antlaşması savaşı kalıcı olarak önlemese de geciktirmiştir. Savaşı yalnız askeri kayıplarla ölçmek de yanıltıcıdır, çünkü bu savaşta sivil kayıplar askeri kayıpları aşmıştır. Son olarak savaş sonrası kurulan düzeni yalnız yeni sınırlarla açıklamak eksik kalır; Birleşmiş Milletler'in kurulması ve savaş suçlularının yargılanması da bu düzenin parçasıdır.

Özet

II. Dünya Savaşı, 1919 barış düzeninin bıraktığı hoşnutsuzluk, 1929 ekonomik buhranının derinleştirdiği toplumsal kriz ve totaliter akımların yükselişiyle hazırlanan zemin üzerinde çıkmıştır. Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgali ve İngiltere ile Fransa'nın 3 Eylül 1939'da savaş ilanıyla mücadele Avrupa'da başlamış; 1941'de Almanya'nın SSCB'yi işgali ve Japonya'nın Pasifik'teki yayılmasıyla genişlemiştir. Savaş, altı milyonun üzerinde Yahudi'nin sistemli biçimde öldürülmesi, Hiroşima ile Nagasaki'ye atılan atom bombaları ve yaygın yerinden edilme gibi ağır toplumsal yaralar bırakmıştır. 1945'te Almanya ile Japonya'nın teslim olmasının ardından Birleşmiş Milletler kurulmuş, 1945-46 yıllarında Nüremberg Mahkemeleri'nde savaş suçluları yargılanmıştır.

Kendini dene

1919, 1929, 1933, 1938, 1939, 1941 ve 1945 yıllarını bir zaman çizelgesine yerleştir; her yılın yanına o yıla ait bir olay ve bu olayın toplumsal sonucunu yaz. Ardından şu soruyu yanıtla: Savaşın nedenlerini toplumsal koşullar açısından okumanın, yalnız askeri olayları sıralamaktan ne farkı vardır? Son olarak yerinden edilme, sivil kayıp ve toplumsal rollerdeki değişim kavramlarından birini seçerek onu kendi cümlelerinle açıkla.