11. SınıfPsikoloji
Psikoloji · 11. Sınıf · GELİŞİMİ ANLAMAK
Bu bölümde insanın yaşam boyu gelişimini, onun temel özelliklerini, doğum öncesinden yaşlılığa uzanan dönemlerini ve bu süreçleri yöneten olgunlaşma ile öğrenme etkilerini öğreneceksin. Gelişimi dönemsel ve bütüncü bir çerçevede ele almayı hedefliyoruz.
Gelişim, bireyin doğumundan itibaren fiziksel, bilişsel ve sosyal yönlerdeki düzenli ve kalıcı değişimini kapsar. Konuyu anlamak için üç temel terimi belirtelim:
İnsan gelişimi sürekli ve sıralıdır; temel hareketten iletişime, somut düşünceden de soyut düşünceye doğru düzenli bir akış izler. Fiziksel gelişim bedensel büyüme ve olgunlaşmayı, bilişsel gelişim düşünme ve dil kazanımını, sosyal-duygusal gelişim ise ilişki kurma ve duygu düzenlemeyi kapsar. Olgunlaşma ile öğrenme gelişimin iki temel ayağıdır: vücudun biçimsel olgunluğu hazırlık yaratır, deneyim ise bu hazırlığı kullanma becerisini artırır.
Bir bebeğin önce kafasını doğrultması, sonra oturması, ayrıca çocuğun önce anlamsız sözler söyleyip daha sonra kelimeleri birleştirmesi gelişimin sıralı ve dönemsel işleyişini gösterir. Her evre bir öncekinin kazanımları üzerine kurulur.
Bir gelişim evresini açıklarken şu sırayı izle: önce yaş aralığını belirt, ardından bu dönemde öne çıkan fiziksel ve bilişsel kazanımları yaz, sonra sosyal-duygusal gelişimini ekle, en sonunda olgunlaşma ile deneyimin payını ayırt et.
Bir çocuk dili belirli bir dönemde hızlı kazanır ve bu sürece destek olunan zengin etkileşimler kazanımı kolaylaştırır. Böyle dönemlerde etkinin daha yüksek olduğu için hassas ya da kritik dönem söz konusu olabilir; ancak bir becerinin geç kalınca ileride hiç öğrenilemeyeceği söylenemez, bu yüzden kavramı çok katı yorumlamamak gerekir.
Aşağıdaki tablo yaşam boyu dönemleri ve temel gelişimlerini karşılaştırır:
| Dönem | Yaklaşık yaş | Temel gelişim | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|---|
| Doğum öncesi | 0 ila doğum | Hızlı bedensel büyüme | Temel organ ve sinir sistemi kurulumu |
| Bebeklik | 0-2 yaş | Hareket ve duyu bağlantısı | Güven duygusunun temelleri |
| Erken çocukluk | 2-6 yaş | Dil ve sembol kullanımı | Oyun ve hayal gücü yoğunluğu |
| Orta çocukluk | 6-12 yaş | Okuma ve mantık kurma | Akran ilişkilerinin artması |
| Ergenlik | 12-18 yaş | Soyut düşünme ve kimlik arayışı | Bağımsızlık isteği |
| Yetişkinlik | 18-65 yaş | Sorumluluk ve kariyer | İlişki ve aile kurma |
| Yaşlılık | 65 yaş ve üstü | Deneyim aktarımı | Bazı işlevlerde yavaşlama |
En sık yapılan hata gelişimi yalnız çocuklukla sınırlı görmektir; oysa gelişim yaşam boyu sürer. Olgunlaşma ile öğrenmeyi ayırmamak da yaygındır. Kritik dönemi çok katı yorumlamak, bir becerinin geç öğrenilemeyeceğini düşündürerek yanıltır. Aynı yaştaki herkesin aynı hızda gelişmesi gerektiğini varsaymak ise bireysel farklılığı göz ardı etmek olur.
İnsan gelişimi fiziksel, bilişsel ve sosyal-duygusal alanlarda süreklilik gösteren fakat dönemsel olarak da incelenen bir süreçtir. Doğum öncesinden yaşlılığa her dönem kendi kazanımlarını taşır. Olgunlaşma biçimsel hazırlık yaratırken, öğrenme deneyimle kazanımı mümkün kılar. Kritik ve hassas dönem kavramları gelişimde etkili zaman pencerelerini anlamamızı sağlar; ancak bireysel farklılıklar normaldir ve gelişim tek yönlü değildir. Bu bölümde gelişimin temellerini ve dönemlerini bütüncü ele aldık.
Kendi yaşını bir gelişim dönemine yerleştir; bu dönemde öne çıkan fiziksel, bilişsel ve sosyal-duygasal kazanımları sırayla yaz ve olgunlaşma ile deneyimin her birindeki payını belirt.
Bu bölümde insanın yaşam boyu gelişimini, onun temel özelliklerini, doğum öncesinden yaşlılığa uzanan dönemlerini ve bu süreçleri yöneten olgunlaşma ile öğrenme etkilerini öğreneceksin. Gelişimi dönemsel ve bütüncü bir çerçevede ele almayı hedefliyoruz. Gelişim, bireyin doğumundan itibaren fiziksel, bilişsel ve sosyal…
Gelişim süreklilik gösteren fakat dönemsel olarak incelenen süreçtir.
Olgunlaşmayı öğrenmeyle karıştırmak: Olgunlaşma bedensel ve zihinsel biçimsel hazırlıktır, öğrenme ise deneyimle kazanılan değişmedir; ikisi farklıdır ama birlikte çalışır. Gelişimi yalnız erken çocuklukta görmek: Gelişim yaşam boyu sürer; ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık da kendi değişimlerini taşır.
Gelişim = olgunlaşmanın biçimsel etkisi + öğrenmenin deneyim etkisi · Temel alanlar: fiziksel + bilişsel + sosyal-duygusal gelişim · Kritik dönem = uyaran olmadığında gelişimin zorlaştığı evre · Bireysel farklılık = aynı yaşta farklı hızda gelişim gösterme
İnsan gelişiminin tanımını ve temel özelliklerini açıklar. Doğum öncesinden yaşlılığa dönemleri sırayla tanımlar. Olgunlaşma ile öğrenmenin gelişimdeki payını ayırt eder.
İnsanın doğumundan itibaren yaşam boyu gösterdiği düzenli ve kalıcı değişime ne ad verilir?
Doğru cevap: A) Gelişim
Gelişim denir çünkü gelişim, bireyin doğumundan itibaren fiziksel, bilişsel ve sosyal yönlerde yaşam boyu süren düzenli ve nispeten kalıcı değişimidir.
Gelişimin düzenli ve sıralı işlemesinin temelinde hangi ilke vardır?
Doğru cevap: D) Temel yapılar olgunlaşıp üzerine yenileri kurulur
Temel yapılar olgunlaşıp kavramı Gelişimin Temelleri ve Dönemleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Gelişimin yavaş mı adımlı mı olduğu tartışması aşağıdaki ifadelerden hangisiyle en doğru yansıtılır?
Doğru cevap: B) Yavaş süren dönemler ile hızlı değişim dönemleri bir arada görülür
Yavaş süren dönemler kavramı Gelişimin Temelleri ve Dönemleri konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Psikoloji için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Gelişimin Temelleri ve Dönemleri konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç