Psikolojinin Konusu: Davranış ve Zihin Süreçleri

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu bölümde psikolojinin inceleme konusunu, davranış ile zihin süreçlerini nasıl ayırt ettiğimizi ve psikolojik bilginin günlük yaşamda nasıl işimize yaradığını öğreneceksin. Kazanımları günlük olaylarla eşleştirerek kavramları kalıcı biçimde tanımlamayı hedefliyoruz.

Ön bilgi

Psikoloji sözcüğü zihin ve ruh anlamına gelen köklerden türemiştir ve günümüzde bilimsel bir disiplin olarak davranışı inceler. Konuyu anlamak için birkaç temel terimi belirtmek gerekir:

• Davranış: dışarıdan gözlemlenebilir ve ölçülebilir tutum ya da eylemdir.
• Zihin süreci: kavrama, hatırlama, dikkat ve düşünme gibi içsel işleyişlerdir.
• Uyaran: organizmada tepkiye yol açan çevresel ya da içsel şeydir.

Kavramlar ve Temel Tanımlar

Psikoloji, insan ve diğer canlıların davranışını ve bu davranışın altındaki zihin süreçlerini bilimsel yöntemle inceleyen bilim dalıdır. Davranış dıştan ölçülebilirken düşünce, duygu ve hatırlama gibi süreçler dolaylı yollarla, görev başarımlarına ve öz bildirime dayanarak çıkarılır. Bir kişinin aynı duruma neden farklı tepki verdiğini anlamak için hem doğuştan gelen eğilimlere hem de öğrenilmiş deneyimlere birlikte bakılmalıdır. Bireyin işlevi bu iki etkinin bir arada sonucudur.

Basit örnek

Bir öğrenci sınavdan düşük bir not alınca masa başına oturup uzun süre sessiz kalır. Buradaki dıştan görülen eyleme davranış, içindeki hüzne ve notu değerlendirme düşüncesine zihin süreci diyoruz. Ertesi gün tekrar çalışmaya başlaması ise bu içsel süreçlerin dışa vurduğu davranışsal bir sonuçtur.

Adım adım çözüm

Bir olayı psikolojik olarak açıklarken şu sırayı izleriz: önce gözlemlenen davranışı net biçimde yaz, ardından bu davranışın hangi uyarana bağlı olduğunu belirt, sonra kavrama ve duygudan oluşan içsel süreçleri ayırt et, en sonunda doğuştan eğilimler ile çevre etkilerinin payını birbirinden ayır.

İleri örnek

Yeni okula başlayan bir öğrenci ilk gün arkadaş edinmek için çaba gösterir. Bu çabanın arkasında hem grupla ilişki kurma eğilimi hem de kendini ifade etme isteği yatar. Zaman içinde bu davranış olumlu tepki alırsa öğrenci sosyal çevresinde daha rahat bir yer edinir; ters tepkiler alırsa davranış çekingenleşebilir ve bu durum ilişki kurma biçimini etkiler.

Kavram karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo içsel ve dışsal olguları ayırt etmenize yardım eder:

Sık yapılan hatalar

Sınavda en çok karıştırılan noktaları özetleyelim. Duyguyu davranışla eşitlemek, psikolojiyi yalnızca tedavi sanmak, her davranışı salt çevreye bağlamak ve kişisel görüşü bilim kanıtı saymak yaygın hatalardandır. Bu hatalardan kaçınmak için kavramları tanımına döndürerek kontrol edebilirsin.

Özet

Psikoloji davranış ve zihin süreçlerini bilimsel yöntemle inceler. Davranış dıştan gözlemlenebilir, içsel süreçler ise dolaylı olarak çıkarılır. Bireyin işlevi doğuştan gelen eğilimler ile öğrenilmiş deneyimlerin birlikte şekillendirdiği bir sonuçtur. Bu bölümde temel ayrımları günlük örneklerle netleştirdik.

Kendini dene

Geçen hafta verdiğin bir kararı yaz; bu kararda hangi davranışı gösterdin, arkasındaki duygu ve düşünceler nelerdi ve hangi koşullar kararı etkiledi şeklinde üç maddede açıkla.