11. SınıfTekstil Teknolojisi

Dokuma Kumaş Örgüleri — Çalışma Sayfası

Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.

Bu konuda öğrenecekleriniz

Çözgü ve atkı ipliğini tanımlar, ikisinin dokumadaki görevlerini karşılaştırır.
Bez, keten ve saten örgülerin bağlama noktası sayısını ve yüzey görünümünü açıklar.
Tel sayısı ile iplik numarasından kumaş gramajını hesaplar.
Dokuma sıklığının boyut değişimine etkisini gerekçesiyle açıklar.
Üretimde örgü hatası bulunan bir kumaşı tanır ve düzeltici önlemi önerir.

Örgü, çözgü ve atkı ipliğinin birbirini tutma biçimidir; bağlama sayısı arttıkça kumaş sertleşir.
Bez örgü en fazla düğüme sahiptir; dayanıklılığı en yüksek, esnekliği en düşük örgüdür.
Saten örgüde iplikler birkaç düğüm yüzerek geçtiği için yüzey parlak, kayma riski yüksektir.
Atkı tel sayısı ile çözgü tel sayısının farkı, kumaşın çekme ve burulma yönünü belirler.
Kumaş gramajı, tel sayısı ile iplik numarasının birlikte etkisiyle oluşur; tek başına gramaj kumaş tanımlamaz.
Örgü hatası kumaş yüzeyinde görünür leke ve eksik düğüm biçiminde ortaya çıkar.
Kayma oranı yüksek kumaşlarda boyut sabitleme işlemi gerekli hâle gelir.
Keten örgünün yönü, atkının çözgüye göre S ya da Z yönünde ilerlemesiyle belirtilir.

Nm (metre/gram) ile tex arasındaki bağıntı: Nm = 1000 / tex
Gramaj (g/m²) = 100 × (çözgü tel sayısı / çözgü Nm + atkı tel sayısı / atkı Nm)
Bez örgüde bağlama noktası sayısı (cm² başına) ≈ çözgü tel sayısı × atkı tel sayısı
Keten örgü gösterimi: atkı sayısı / çözgü sayısı (2/2, 2/1, 3/1 gibi)
Bez örgü gösterimi 1/1 dir; her çözgü ve atkı düğümü birbirini tutar.
Saten örgüde her ipliğe üç ile beş arası bir bağlama noktası düşer.
Atkı tel sayısı çözgüden fazlaysa atkı yönünde çekme baskındır.
Kumaş birimi = içerik + iplik numarası + tel sıklığı (üçlü tanım)

Hata: Çözgü ile atkı ipliğinin görevlerini karıştırmak. Çözgü boylaması boyunca gergin ve sabit, atkı ise enine hareket eden gruptur; bu ayrım bilinmeden kumaş yönü bilgisi doğru kurulamaz.
Hata: Saten örgüyü en sağlam örgü sanmak. Satinin yüzeyi düzgün ve parlak görünse de bağlama noktası en azdır ve kayma riski en yüksek örgüdür.
Hata: Gramajı tek başına kullanım ölçütü saymak. Aynı gramajda farklı iplik numarası ve tel sıklığıyla üretilmiş kumaşlar farklı tutuş ve dayanım gösterir.
Hata: Tel sayısını inç cinsinden alıp gramaj hesabını santimetre cinsinden yapmak. Santimetre ve inç karıştırıldığında hesap sonucu büyük hata verir.
Hata: Örgü yönünü raporlamamak. Aynı keten kumaşın ters yönde kullanılması giysinin formunu bozar, bu nedenle örgü yönü üretim kaydında mutlaka belirtilmelidir.

Örgü tipi sorusunda önce düğüm sayısına bak yöntemini kullan, ardından yüzey görünümüyle teyit et.
Gramaj hesabında tel sayısını santimetre, iplik numarasını Nm cinsinden al; birimi karıştırma.
Esneklik ve kayma ters orantılıdır: bağlama noktası azaldıkça esneklik artar, kayma riski büyür.
Saten gibi kaygan kumaşlarda serim ve dikim sırasında kumaşın hizalanması kritik önem taşır.
Keten ile bezi ayırt etmek için yüzeydeki çizginin yönüne bak; çizgi varsa keten örgüdür.

Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.