11. SınıfMetal Teknolojisi
Kızaklar ve Azdırma Mekanizması — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Doğrusal ve dönme kızaklarını isimleriyle birlikte tanır.
- Kızak yolu temas biçimlerini ve bunların hassasiyete etkisini açıklar.
- Trapez vidaların azdırma ilkesini, adım kavramını ve ön yüklemeyi örneklerle gösterir.
- Azdırma hızı ile tur sayısı hesabını yapar.
- Kızak arızalarını gözlemden hareketle teşhis eder ve bakım planı önerir.
Önemli noktalar
- Kızak hassasiyeti tezgâhın temel performans ölçütlerinden biridir.
- Kızak yolunun yüzeyi taşınan yükü karşılar, yuvarlanma elemanları ise sürtünmeyi azaltır.
- Azdırmada bir turdaki hareket adım değerine eşittir.
- Ön yükleme geri boşluğunu azaltır, aşınma ömrünü ise kısaltabilir.
- Tekrarlanabilirlik genelde konumlama hassasiyetinden daha iyidir.
- Aşınma, arıza tespitinde en çok hareket kaybı ve titreşim olarak kendini gösterir.
Formüller ve kurallar
- Azdırma hızı v (mm/dk) = adım (mm) x vida devri (d/dk)
- Tur sayısı = istenen hareket / çevrim başına ilerleme
- Çevrim başına ilerleme = adım x diş başı sayısı
- Trapez vida gösterimi çap x adım biçiminde yazılır
- Dişli çark devir oranı, diş sayıları oranının tersidir
- K0 ön yükleme en az boşluk verir, K3 en uzun aşınma ömrü sağlar
- Konumlama hassasiyeti referans konuma, tekrarlanabilirlik aynı noktaya dönüşe bakar
- Kendinden kilitleme, besleme açısının sürtünme açısından küçük olmasıyla sağlanır
Sık yapılan hatalar
- Hata: Azdırmada adım ile çevrim başına ilerlemeyi aynı kavram sanmak. Adım tek diş başının turda aldığı yoldur, çevrim başına ilerleme ise adımın başlı sayısıyla çarpımıdır.
- Hata: Yatay kızakta ağırlık merkezini yukarıda tutmanın verimlilik sağladığını düşünmek. Ağırlık merkezi yukarıda kaldıkça yatay kızak daha büyük yük taşır ve alttan destek ihtiyacı artar.
- Hata: Ön yüklemeyi yalnız sertlik artışı sanmak. Ön yükleme temel olarak geri boşluğu giderir, sertlik artışı bu sonucun yan ürünüdür.
- Hata: Kızak arızasında ilk adımı yağlama yerine söküp temizlemekle başlatmak. Önce yağlama, sıkılık ve kirlilik durumu değerlendirilir, ardından ölçüm yapılır.
- Hata: Aşınan trapez vidanın konumlama hassasiyetini etkilemediğini sanmak. Diş yüksekliği azaldıkça yön değişimindeki hareket kaybı artar.
Hızlı tekrar ipuçları
- Azdırma hesabında önce adımı belirle, sonra devri, en son ilerlemeyi hesapla.
- Kızak tipleri sorusunda dikey, yatay ve çapraz kızakların yükünü nasıl taşıdığını düşün.
- Geri boşluğu ile konumlama hassasiyetini karıştırma: kayıp yön değişiminde oluşur.
- Kızak arızasında önce yağlama ve sıkılık kontrol edilir, sonra geometri ölçülür.
- Çok başlı vidadan tur sayısı hesaplarken çevrim başına ilerlemeyi kullan.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.