11. SınıfMetal Teknolojisi
Tolerans ve Ölçüm Kontrolü — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- ISO 286-2 tolerans sınıflarını ve temel sapma birimini tanıyarak üst ve alt sınırı bulur.
- Serbest, geçiş ve sıkma bağlamalarını harf kombinasyonlarından ayırt eder.
- GO ve NO-GO gövde mantığını kurarak mast yapımını ve kabul kararını uygular.
- Komparatör ile açılı bloğu kullanarak sapma ve konik açı ölçümlerini yapar.
- Ölçüm gücü ile sıcaklık etkisini değerlendirip kontrol planı ve kabul kriteri kurar.
Önemli noktalar
- Sınıf numarası tolerans bandının genişliğini, temel sapma harfi bandın yerini belirler.
- Delikte H harfi alt sınırı sıfıra çeker; milde h harfi üst sınırı sıfıra çeker.
- js ile yazılan bağlama simetriktir ve üretim toleransına göre geçiş bağlaması verir.
- Kabul kuralı gövde mantığıdır: GO gövde geçmeli, NO-GO gövde geçmemelidir.
- Komparatör göreli bir ölçüm aracıdır, mutlak boyut vermez; sapmayı gösterir.
- Ölçüm referans sıcaklığı 20 °C kabul edilir; sıcaklık farkı doğrudan sapma yaratır.
Formüller ve kurallar
- Temel sapma birimi: i = 0,45 · ∛D + 0,001 · D (D mm cinsinden, i µm)
- Sınıf katsayıları: IT5 = 7i · IT6 = 10i · IT7 = 16i · IT8 = 25i · IT9 = 40i
- Sapma = ölçülen ölçü − referans (gövde) ölçüsü
- Konik açı: sin(α/2) = h / L (L makara merkezleri arası, h tepe yüksekliği)
- Sıcaklık etkisiyle boyut değişimi: ΔL = L · α · ΔT (referans 20 °C)
- Serbest bağlamada en küçük boşluk = en küçük delik − en büyük mil
- Sıkma bağlamada en küçük çekme = en büyük mil − en büyük delik
- Kabul payı (koruma bandı) = tolerans sınırı ile kabul sınırı arasındaki fark
Sık yapılan hatalar
- Hata: Sınıf numarasının bağlamanın cinsini belirlediğini sanmak. Sınıf bandın genişliğini, sapma harfi ise bağlama tipini belirler; ikisi birbirinin yerine geçmez.
- Hata: h harfini milde sıfır üst sapmadan çok tam sıfır olan alt sapma sanmak. Milde h üst sapmanın sıfır olduğunu, delikte H ise alt sapmanın sıfır olduğunu gösterir.
- Hata: NO-GO gövdeyi aşınma payı vererek büyük yapmak. Gövde sınır değerinin ötesine geçerse yanlış kabul kararı doğar, aşınma payı yalnız GO gövdeye verilir.
- Hata: Komparatörü kalibre edilmiş mutlak bir alet gibi kullanıp kadran okumasını doğrudan ölçü kabul etmek. Gösterge bilinen bir referansa göre sıfırlanır ve yalnız sapmayı gösterir.
- Hata: Sıcaklığı dengelenmemiş bir parçadan okuma almayı sıradan bir ölçüm gibi görmek. Isıl denge oluşmadan alınan değer, referanstan kayma gösterir ve karar yanlış çıkar.
Hızlı tekrar ipuçları
- Tolerans yazılırken önce bandın genişliğini, sonra bandın konumunu belirle.
- Bağlama tipini bulmak için en büyük mil ile en küçük deliği karşılaştır.
- NO-GO gövdeye aşma payı verme; gövde aşındığı anda ölçüm güvenilmez olur.
- Komparatör ölçümünde önce referansa göre sıfırlama yap, sonra parçayı aynı yandan ölç.
- Açı hesabında iki ayrı düzlemden okuma farkı kullanarak kurulum hatasını azalt.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.