11. SınıfMakine ve Tasarım Teknolojisi
İş Sağlığı ve Güvenliği — Çalışma Sayfası
Kazanımlar, önemli noktalar ve sık yapılan hatalar tek sayfada.
Bu konuda öğrenecekleriniz
- Makinelerden kaynaklanan tehlikeleri tanıyıp türlerine göre sınıflandırır.
- Risk değerlendirmesinde kullanılan nicel ölçütleri hesaplar ve yorumlar.
- Koruyucu düzenek ile kişisel koruyucu donanımın görevlerini ayırt eder.
- Kaza sonrası kök neden analizini adım adım yürüterak önleyici tedbir geliştirir.
- Bakım kayıtları ve periyodik kontrolleri düzenleyerek belgelendirme yapar.
Önemli noktalar
- Tehlike, ortamda var olan zararlı etken; risk ise tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile zararın çarpımıdır.
- Risk değerlendirmesinde puan, olasılık ile şiddetin çarpımıyla bulunur ve yüksek puanlı riskler önce giderilir.
- Koruyucu düzenek makineyi korur, kişisel koruyucu donanım ise çalışanı korur; ikisi birbirinin yerine geçmez.
- Acil durdurma düğmesi kırmızı renkli, kolay erişilebilir ve bakımda kilitlenebilir olmalıdır.
- Taşlama ve kaynak gibi işlemlerde gözlük yetersiz kalır, yüz siperi ve uygun filtreli maske gerekir.
- Koruyucular söküldüğünde makine kendiliğinden durmalı, koruyucu algılanmadan çalışmamalıdır.
- Kaza incelemesinde kök neden, olay zincirindeki en son hata değil ilk kusur aranarak belirlenir.
- Düzeltici faaliyetler sorumlusu, termin tarihi ve doğrulama yöntemiyle birlikte kayıt altına alınmalıdır.
Formüller ve kurallar
- R = P × S: risk puanı — olasılık (P) ile şiddetin (S) çarpımı
- E = m × a: bir cisme etkiyen kuvvet (N) — Newton'un ikinci yasası
- E = ½ × m × v²: hareket enerjisi (J)
- t = v / a: hızın sıfıra indiği durma süresi (s)
- s = v² / (2 × a): frenleme mesafesi (m)
- P = W / t: ortalama güç (W) — işin zamana oranı
- W = F × s: yapılan iş (J) — kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı
Sık yapılan hatalar
- Koruyucuyu çalışma sırasında çıkarmak: Koruyucu kapak, el koruyucu ve ışık perde gibi düzenekler makine çalışırken devre dışı bırakılırsa asıl koruma ortadan kalkar ve kaza riski doğrudan artar.
- Tehlike ile riski aynı saymak: Tehlike ile risk farklı kavramlardır; yalnızca tehlike listeleyip önlem belirlemek, hangi maddenin önce giderileceğini göstermediği için yetersizdir.
- Acil durdurmayı bakımda kilitlememek: Bakım sırasında üzerine güvenlik kelepçesi takılmayan düğmeye basılırsa hareketli parçalar beklenmedik biçimde hareket edebilir.
- Kişisel koruyucu donanımı yeterli saymak: Eldiven veya gözlük, tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırmaz; koruyucu düzenek uygulanmadan yalnızca donanıma güvenmek kalıcı bir çözüm değildir.
- Düzeltici faaliyeti doğrulamamak: Alınan önlem sonrasında yeniden ölçüm yapılmazsa tedavinin gerçekten işe yarayıp yaramadığı bilinmez ve aynı kaza tekrarlanabilir.
- Kayıt tutmamak: Yapılan kontroller ve alınan önlemler kayıt altına alınmazsa süreç izlenemez, denetimde durumun geçmişe dönük olarak kanıtlanması güçleşir.
Hızlı tekrar ipuçları
- Her makine için tehlike listesi çıkarılırken çalışma sırasındaki tüm hareketler gözle incelenmelidir.
- Koruyucuların periyodik kontrol tarihleri bakım planına işlenmeli ve kayıt altına alınmalıdır.
- Kişisel koruyucu donanım, işin riskine göre seçilmeli; her çalışana doğru kullanımı öğretilmelidir.
- Risk değerlendirmesi, üretim yöntemi veya ekipman değiştiğinde yenilenmelidir.
- Kaza incelemesinde tanık ifadeleri olay yerinde alınmalı, kayıtlar aynı gün düzenlenmelidir.
- Öğrenciler, uygulamalarda tehlikeyi önce kendileri tespit edip raporlamaya alıştırılmalıdır.
Kendini dene
Bu sayfayı okuduktan sonra konu anlatımını tekrar oku ve kendi cümlelerinle özetle.