11. SınıfKimya Teknolojisi
Kimya Teknolojisi · 11. Sınıf · Numune Yönetimi ve Klasik Yöntemler
Gravimetrik Analiz konusu, meslek-kimya dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir.
Gravimetrik analiz, adını da öğretir: sonuç kütle üzerinden verilir. Analit, uygun bir çöktürme ajanıyla neredeyse tamamen çözünmeyen bir bileşik hâline getirilir, çökelgi süzülür, yıkanır, kurutulur ve tartılır. Elde edilen kütleden, bileşiğin içinde analitin ne kadar pay taşıdığı çevrim katsayısı aracılığıyla bulunur.
Bu konuda gravimetrik analizin aşamalarını, kroze ve süzgeç kullanımını, kurutma ve külleştirme işlemlerini, sabit kütle kavramını ve hesaplama yollarını öğreneceksiniz. Ayrıca çökelgin saflığı ve tane büyüklüğünün sonuç üzerindeki etkisi ile bu yöntemin sık görülen hata kaynakları ele alınacaktır.
Tartım, kütlenin ölçülmesiyle yapılır. Kütle doğrudan ölçülemediği durumlarda dolaylı yol kullanılır: çökelgi tartılanabilir hâle getirilir, bileşiğin kütlesi bilinir ve bu kütle içindeki element miktarı çevrim katsayısıyla hesaplanır. Bu nedenle doğru bileşiğin oluşturulması yöntemin tüm güvenilirliğini belirler.
Çökelgin saflığı iki yönden denetlenir. Birincisi, mükerrer çöktürme yapılarak aynı miktarda maddedir sonuç alınıp alınmadığına bakılır. İkincisi, çökelgin kurutulmuş kütlesinin teorik değere yakın olup olmadığıdır. Fazla madde içeren çökelgi kütle yönünden, eksik kazanım ise düşük kütle yönünden hata verir.
Yüklü kroze 25,4286 g, boş kroze 25,2234 g olarak tartılmıştır. Çökelgin kütlesi, yüklü krozeden boş kroze çıkarılarak bulunur. Bu çıkarma sonucu, saf çökelgin kütlesini verir ve sonraki hesapların temelidir.
0,4536 g numuneden 0,3012 g demir oksit elde edilmiştir. Bu bileşiğin içindeki demir oranı, iki demir atomunun toplam kütlesinin bileşiğin toplam kütlesine bölünmesiyle bulunur. Elde edilen oran numune kütlesiyle çarpılarak numunedeki demir kütlesi, bu değer numune kütlesine bölünüp yüzde alınarak da demir yüzdesi hesaplanır.
Gravimetride sonuç, çoğu zaman iki aşamalı bir oranlamayla elde edilir. Bu nedenle hesap sonucunun adım adım yazılması ve her adımın doğruluğunun ayrı ayrı denetlenmesi gerekir.
| Aşama | Amaç | Kontrol noktası | Olası hata |
|---|---|---|---|
| Çöktürme | Analiti ayırmak | Çökelme tamamlanana kadar bekleme | Eksik çökelme |
| Süzme | Katı-sıvı ayrımı | Süzgeçte tıkanma olmaması | Süzgecten kaçak |
| Yıkama | Yabancı iyonları uzaklaştırmak | Son yıkama sıvısının saflığı | Kalan çözelti madde |
| Kurutma | Suyu uzaklaştırıp sabit kütle almak | Art arda aynı kütle | Kalan nem |
| Külleştirme | Sabit katı bileşik oluşturmak | Sıcaklık uygunluğu | Analitin bozulması |
| Tartım | Kütle ölçmek | Terazi kalibrasyonu | Yüklü-boş fark hatası |
Yüklü kroze yerine süzgeci tartmak: Süzgeç kütlesi denklemde yer almadığı için sonuç kayar.
Kurutma tamamlanmadan tartı yapmak: Kalan nem kütleyi şişirir ve sonuç yüksek çıkar.
Çökelme tamamlanmadığında sonucu olduğu gibi kabul etmek: Kaybedilen analit nedeniyle sonuç düşük kalır.
Çökelgin iyi yıkanmaması: Yüzeyde kalan çözelti kuruduğunda kütle artar ve sonuç yüksek bulunur.
Yalnız boş krozeyi tartıp unutmak: Krozunun kendi kütlesi mutlaka hesaba katılmalıdır.
Gravimetrik analizde sonuç, kazanılan çökelgin kütlesinden çıkarılır. Bu nedenle zincirin her adımı denetim altında olmalıdır. Çöktürme ajanı az çözünen ve saf bir çökelgi oluşturmalı, çökelme tamamlanmalı ve çökelgin tane büyüklüğü süzme başarısını artıracak biçimde ayarlanmalıdır. Filtrasyon ve yıkama sonrasında çökelgi kurutulur; kurutma sabit kütleye ulaşana kadar tekrarlanır. Gerekirse külleştirme yapılarak sabit kütleli katı bileşik elde edilir. Tartım, yüklü ve boş kroze farkı alınarak yapılır. Elde edilen bileşik kütlesi çevrim katsayısıyla hedef element kütlesine dönüştürülür ve yüzde içerik hesaplanır. Kendinizi sınayın: Çökelme tamamlanmazsa sonuç neden yüksek değil de düşük çıkar?
Gravimetrik analiz, adını da öğretir: sonuç kütle üzerinden verilir. Analit, uygun bir çöktürme ajanıyla neredeyse tamamen çözünmeyen bir bileşik hâline getirilir, çökelgi süzülür, yıkanır, kurutulur ve tartılır. Elde edilen kütleden, bileşiğin içinde analitin ne kadar pay taşıdığı çevrim katsayısı aracılığıyla…
Gravimetrik Analiz konusu, meslek-kimya dersinin programında yer alan temel başlıklardan biridir. Bu bölümde konunun kavramsal çerçevesi kurulur, ön bilgiye dayalı basit bir örnek çözülür, ardından ileri düzeyde adım adım çözümlere geçilir. Gravimetrik analiz, adını da öğretir: sonuç kütle üzerinden verilir. Analit…
Gravimetrik analizde bütün sonuç tek bir kütlesel ölçüme dayanır; ölçüm zincirinin her halkası hatasız olmalıdır.
Hata: Yüklü kroze yerine süzgeci tartmak: Süzgeç kütlesi denklemde yer almadığı için sonuç kayar. Hata: Kurutma tamamlanmadan tartı yapmak: Kalan nem kütleyi şişirir ve sonuç yüksek çıkar.
Çökelgin kütlesi = Yüklü kroze kütlesi − Boş kroze kütlesi · Çevrim katsayısı: bir bileşik birimi içindeki hedef elementin kütle oranı · Element kütlesi = Elde edilen bileşik kütlesi × Çevrim katsayısı · Yüzde içerik = (Hedef element kütlesi ÷ Numune kütlesi) × 100
Gravimetrik analizde analitin miktarı hangi ölçümle belirlenir?
Doğru cevap: A) Kurutulmuş çökelgin kütlesiyle
Kurutulmuş çökelgin kütlesiyle kavramı Gravimetrik Analiz konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Gravimetrik sonucun güvenilirliğini artıran kontrol çalışması hangisidir?
Doğru cevap: C) Kör deneme yapmak
Kör deneme, çözücü ve eşya kaynaklı arka plan kütle katkısını gösterir. Bu denemede bulunan kütle, numune sonucundan çıkarılarak net çökelgi kütlesi elde edilir.
0,1876 g demir oksitten kazanılan demir kütlesi kaç gramdır?
Doğru cevap: A) 0,1312 g
Demir oksitin içindeki demir oranı hesaplanır ve elde edilen bileşik kütlesiyle çarpılır. Bu çarpım sonucunda 0,1312 g demir olarak elde edilir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Kimya Teknolojisi için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Gravimetrik Analiz konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç